http://www.armans.info/gallery/userpics/qanezadeh.jpgگفت وشنود فضل الرحیم رحیم خبرنگار آزاد ، با خلیل الله وداد ، نویسنده ،محقق و مترجم افغان مقیم هالند .
خلیلالله ِوداد، سال ۱۳۴۰ خورشیدی مطابق ۱٩۶۱میلادی، در ولایت
پنجشیر بهدنیا آمده و در مکاتب سپین کلی، لیسهَ امانی و تخنیکم اتومیخانیکی آموزش دیده است.
وی در سال ۱۳۵۵خورشیدی به عضویت سازمان دموکراتیکجوانان افغانستان درآمد، مدت طولانی درجمع کادر رهبری سازمان موصوف در پستها ومسوولیتهای مختلف کار میکرد و مدتی مسئول زون شمالغرب سازمان دموکراتیک جوانانافغانستان ، در هرات بود. او درسال۱٩۸۲ از جانب سازمان دموکراتیک جوانان افغانستان، جهت کار و تحصیل به مسکو اعزام گردید، مدتی در انستیتوت جوانان مسکو در بخش علوماجتماعی و همچنان در انستیتوت پوشکین بخاطر آموزش زبان روسی مشغول تحصیل بود.درمیان سالهای۵ ۱٩۸۶-۱٩۸همزمان با کار در جنرال قونسلی افغانستان در شهر تاشکند،مسوولیت آسیای میانهَ سازمان دموکراتیک جوانان افغانستان را داشت و همزمان مشغولتحصیل در رشتهء تاریخ در دانشگاه دولتی تاشکند بود. او ازسال ۱٩۸۷ تا ۱٩۸٩ به حیثمنشی کمیته سراسری سازمان دموکراتیک جوانان افغانستان و سکرتر اول سفارت کبرایافغانستان در مسکو کار نمود، همزمان در رشتهَ تاریخ انستیتوت پیداگوژی مسکوتحصیلکرده، در ماه جون ۱٩۸٩ از انستیتوت نامبرده در بخش علوم اجتماعی و رشتهء تاریخمعاصر شرق، سند فراغت گرفته و دوباره به وطن مراجعه نمود.
موصوف درمیان سالهای ۱٩۸٩- ۱٩٩۱ در شورای مرکزی اتحادیهَ جوانان، مدتی سرپرستی بخش امور
بین المللیو بعداً مسوولیت امور محصلان و متعلمان را عهده دار بود. پس از سقوط دولت جمهوریافغانستان در سال ۱٩٩۲ نامبرده به مسکورفت در میان سالهای ۱٩٩۲-۱٩٩۶ در دانشگاه دولتی پیداگوژی مسکو ، مشغول تحصیلاسپیرانتوری گردیده. و در اخیر سپتامبر۱٩٩۶ از رسالهء علمی اش با نام « افغانستاندر دورهَ زمامداری امیرحبیب الله کلکانی» مؤفقانه دفاع کرد.
از این نویسنده بعضی مقالات، ترجمه ها،نوشته و مصاحبه هایی درموارد گوناگونمنجمله تاریخ افغانستان، در داخل و خارج از افغانستان به نشررسیده که از آنجملهمیتوان از اینها نام برد:
- تاریخ جنبشهای جوانان و سازمان دموکراتیکجوانان افغانستان ، شامل مجموعهَ یی بنام افغانستان (۱٩٩۰) چاپ تاشکند بزبان روسی.
-کافرستان (نورستان) در نقشه های اشغالگرانهَ انگلیس در اخیر قرن نزده ( ترجمه)،نشر شده در مجلهَ ملیتها مربوط وزارت اقوام وقبایل وقت در شهر کابل، ۱٩٩۰ سال میلادی .
- ترجمه اسرار جنگ افغانستان، نوشتهءالکساندر لیاخوفسکی، که بشکل بروشور در اختیار بعضی از رهبران حزب وطن قرار گرفت.درسال ۱٩٩۱.
- قیام و حکمرانی امیرحبیب الله کلکانی، چاپ دانشگاه دوستی ملل شهر مسکو، ۱٩٩۶میلادی بزبان روسی.
- امیر حبیب الله کلکانی مردی در حریقتاریخ، چاپ سال ۱٩٩۸ میلادی در شهر پشاور.
- کتاب پژوهشی مشترک با یکعده محققانهالندی در بارهَ کارگران غیر قانونی بلغاریایی در شهر لاههَ (دِ ن هاگ) هالند، ،چاپ شهر امستردام، سال۲۰۰۲ میلادی بزبان هالندی.
- بررسی چگونگی بازسازی افغانستان و نقشسازمانهای صنفی در آن، کار مشترک با دیرک کلوستر بور( کارمند اتحادیه های صنفیهالند) چاپ شده در "روز نامهَ مالی" بزبان هالندی ، سال ۲۰۰۳ در شهر امستردام.
- ترجمه کتاب (روز نوشت) "مخفیگاه" نویسندهَ جوانمرگ هالندی آنه فرانکبه فارسی- دری از زبان هالندی، که در ماه سپتامبر ۲۰۰۶ در شهر کابل نشر شده است.
- کتاب «زمامداری امیر حبیب الله کلکانی» کهدر سال ۲٠۰٩ میلادی مطابق ١٣٨٧ خورشیدیتوسط بنگاه انتشاراتی سعید در شهر کابل اقبال چاپ یافت.
- خلیل وداد به خاطره نویسی و عکاسی علاقمندبوده و مقالات و ترجمه های تاریخی خویش را به سایتهای افغانی و ایرانی جهت نشرمیسپارد.
در حال حاضر خلیل وداد مشغول ترجمهء یکسلسله اسناد اشد محرم حزب کمونیست اتحاد شوروی در بارهء افغانستان (سالهای 1979-1991 م.) است، که در سایتهایوزین مشعل، همایون وبلاگ و غیره نشر گردیده و در آینده نیز به خوانندگان پیشکشخواهد شد.
وی مدتی در سازمانهای گوناگون اجتماعی در هالند منجمله سازمان سراسری دفاعاز حقوق پناهندگان هالند کار کرده و بحیث مترجم و صاحب نظر در امور افغانستان بابعضی از احزاب چپ پارلمان هالند و رسانه های آن کشور همکاری دارد. همچنان نامبردهبنیانگذار و مسوول بنیاد همکاری هالند- افغانستان میباشد، که از طریق این بنیادچند پروژه هء فرهنگی را در افغانسان عملی ساخته است.
خلیل وداد مدتی بحیث مسئول برنامه هایافغانستانِ مؤسسهء هالندی پرس ناو ، که سازمان حمایت از رسانه های نو ومستقل درکشورهای رو به رشد میباشد، در افغانستان و از جمله در شهر بامیان ، کارنموده است.
او متأهلبوده و با خانواده اش در شهر لاههء (دِن هاگ) هالند زندگی مینماید. با اقای خلیلوداد ، گفت وشنودی پیرامون کارکرد هایش در عرصه ترجمه انجام داده ام که توجه توخوانده ء صاحب دل را به خوانش متن آن معطوف میدارم .
– چی چیزی باعث شد تا شما سراغ ترجمه را بگیرید؟
- من از نوجوانی به فعالیتهای اجتماعی گراییده،کتب و نشراتی را که اکثراً از ناشران ایرانی منجمله توده ییها بودند، میخواندم. مناز همان زمان به ارزش ترجمه در معرفی آثار و نوشته ها و اسناد این یا آن زبان و یااین یا آن فرهنگ و کشور پی برده و آرزو میبردم روزی خودم نیز بتوانم ترجمه کنم.البته از همان دوران گاهگاهی مقالاتی با مضامین اجتماعی سیاسی نیز مینوشتم.
– چی وقت در کجا نخستین تجربه های تانرا در اینعرصه بکار گرفتید و نخستین کار ترجمه شده ء شما کدام بود ، آیا اقبال چاپ یافت یانه ؟
- نخستینتجربه ام در ترجمه به زمان تحصیلم در مسکو و تاشکند بر میگردد. من نخستین بار یکمقالهء روسی را از مجموعهء یک کتاب بنام « کافرستان در نقشه های اشغالگرانهءانگلیس در اخیر قرن 19» از پروفیسور خاورشناس شوروی ت. گ. ابایوا ترجمه کردم که بهکمک شاد روان استاد محمد اکبر شورماچ نورستانی همچون سلسله یی از مقالات در مجلهء« ملیتهای» وزارت اقوام و قبایل در سال1990 در شهر کابل بچاپ رسید.
- از کدام زبان بیشتر و راحتر می توانید ترجمهنماید یا به عباره ء دیگر به کدام زبانها تسلط برگرداندن مفاهیم گفتاری و نوشتاری را به زبان دری ، دارید ؟
- من به دو زبان روسی و هالندی تسلط دارم و ازهمین زبانها به سادگی به دری- فارسی میتوانم ترجمه کنم.
– من کتابی از کار برگرداندگی شما را دارم که " مخفیگاه " نام دارد. می شود از علاقمندی تان در ترجمه این اثر و اینکه آنرا در چی مدتی و از کدامزبان به زبان دری ترجمه نمودید بگوید ؟
- کتاب «مخفیگاه» نوشتهء دوشیزهء جوانمرگِآلمانی- هالندی آنه فرانک است که بشکل روزنوشت در میان سالهای 1942- 1944 م. تحریر شده است. آنه فرانک دخترک نوجوان یهودی الاصل،زادهء شهر فرانکفورت- درماین بود که پس از سرکوب همگانی یهودان در سال 1933 باوالدینش به هالند فرار کرد.
پسانها درسال 1940 آلمان هیتلری هالند را نیز اشغال کرده و در آنجا به سرکوب شدید و نابودیگروهی دگراندیشان و یهودان ادامه داد. خانوادهء فرانک شامل آنه که در آنوقت سیزدهسال داشت، اجباراً دست به اختفأ زده و در بخش عقبی ساختمان دفتر شرکت شان درامستردام (که اکنون موزیم «خانهء آنه فرانک» نام دارد.) پنهان شدند. آنه فرانک درطول سه سال از جون 1942 تا اگست 1944 ( تا موقع دستگیری شان) در دفتر روزنوشتشخاطراتش از آنروزهای دشوار جنگ را که توأم با تبعیض، خشونت، قتل های گروهی و نسلکشی بودند، با عواطف، امیدها و آرزوهای جوانانه اش مینوشت. این کتاب در اصل برایشخص آنه فرانک نوجوان و برای ثبت خاطرات زمان اختفای نویسنده نوشته شده بود. اماحوادث طوری دیگر پیش آمدند و آنچه که خانوادهء فرانک از آن بیم داشت، بوقوع پیوست.آنه فرانک همراه با دیگر مخفی شدگان که تعداد شان به 8 نفر میرسید، بتاریخ 4 اگستسال 1944 توسط پولیس نازی دستگیر شدهروانهء زندانها و اردوگاههای کار اجباری و مرگ شد.از جملهء مخفی شدگان فقط پدرخانواده یعنی اتوفرانک تصادفاً از مرگ نجات یافته و بقیه شامل آنه فرانک در زمانهاو مکانهای گونه گون از بین برده شدند.
اسناد روزنوشت آنه را همکار پدرش خانم میپ خیس پس از دستگیری آنان جمع آوری نموده و بهآرزوی برگشت آنه فرانک آنها را حفظ کرد، (خانم میپ خیس دوهقته پیش از این مصاحبهدر امستردام بعمر صد سالگی فوت کرد). مگر آنه فرانک دیگر زنده برنگشت. او در یکیاز اردوگاههای تمرکزی فاشیسهتا در هالند بعلت بیماری از بین رفته بود. بناً خانممیپ خیس اسناد روزنوشت آنه فرانک را به پدر آنه، اتو فرانک داد. اتو فرانک تا زمانزیادی جرأت نمیکرد با خوانش این یادداشتها زخم دل خونینش را تازه کند، چون مطالعهءیادداشتها او را بیاد عزیزان از دست رفته و بویژه دخترکوچکش آنه میانداخت. مگرآخرالامر پس از مدتی او این یادداشتها را خوانده و چنان زیر تأثیر یادداشتهایدخترش قرار گرفت، که پسانها به دوستانش میگفت، من در برابرم یک انسان دیگری را بادید وسیع دیدم نه آنه کوچکم را. او سپس این یادداشتها را بازنویسی و تلخیص کرده(این نوشته یک ربع کمتر از نسخهء اصلی کتاب حاضر بود) و آنرا به شکل تایپی دراختیار دوستانش گذاشت. دلچسپی و علاقمندی به این خاطرات در میان مطالعه کنندگان خیلی جدی و گسترده شده و دوستان اتوفرانک به او پیشنهاد کردند، آنرا جهت مطالعهء عامه چاپ کند. اتو فرانک بالآخره درسال 1947 به چاپ نخستین روزنوشت دخترش با نام «خانهء عقبی» دست یازید، که بزودینایاب شد. سپس ناشرین به سراغ اتو فرانک آمده کتاب دخترش را با تیراژهای بیشتر چاپکردند. پسانها این کتاب به انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، ایتالوی، هسپانوی و غیرهزبانهای اروپایی ترجمه و نشر شد. ترجمه و نشر خانهء عقبی و یا مخفیگاه از سال 1947تا کنون ادامه داشته و یکی از پر تیراژترین کتابهای دنیاست. چنانچه روزنوشت آنهفرانک تنها به زبان هالندی 34 بار نشر شده و بصورت مجموعی این کتاب به 64 زبانبشمول (ترجمهء خودم به دری) برگردان و چاپ شده است.
چون موضوعاتاصلی کتاب تبعیض نژادی، جنگ و سرکوبهای همگانی مسایل حاد و مهم کشور ما نیز بوده وهستند، بناً خواستم آنرا به خوانندگان افغان ترجمه کنم. من ترجمهء این روزنوشت رادر سال 2005 آغاز کرده و در سال 2006 به پایان رساندم. کتاب آنه فرانک در همانسال2006 با تیراژ 1000 جلد در شهر کابل اقبال چاپ یافته و در اختیار علاقمندان گذاشتهشد.
- می گویندکه ترجمانی فن است که مهارت می طلبد تا حین ترجمه از مبدا به مقصد ، حضور شخص ترجماندر متن ترجمه شده احساس نشود. تبصره شمادر این زمینه چیست ؟
- بلی، درست است. ترجمان حامل و انتقال دهندءپیام نویسنده با حفظ متن اصلی و تفکرشخصی نویسنده است. ترجمه و ترجمان قوی کسیستکه به هردو زبان و بویژه زبان خودش تسلط کامل داشته و سِوا از ذهنیگرایی و بدونتبارز وجود خودش متن و محتوای کلام نویسنده را با درستی، شایستگی و امانت بهخوانندهء زبان دیگر برساند.
- بهنظر شما آیا ممکن است که بدون دستکاری ، حذف و اضافه نمودن ، عملیه ترجمه را از یکزبان به زبان دیگر انجام داد ؟
- همانطویکه قبلاً گفتم، در ترجمه نباید دستکاری،حذ فها و اضافات بیجا صورت گیرد. اما هر زبان پهنا و توانایی های گرامری، واژه یی و ضرافتهای انشایی خود رادارد، که ناگذیر در چوکات این امکانات باید ترجمه صورت گیرد. و ترجمان ماهر کسیستکه بدون جعل و دستکاری در متن، در انتقال محتوای اصلی کلام و پیام نگارندهء اصلیبکوشد.
– زمانیکه شما یک اثر را به منظور ترجمه روی دستدارید از اندازه ئی توجه تان در انتقال ( صورت و معنی) متن لطفاً بگوید ؟
- من هم بمثابهء یک ترجمان میکوشم، تا حد امکانصورت و معنی و یا بعبارهء دیگر شکل و محتوای متن مورد ترجمه را همانطوری که درزبان اصلی نوشته شده با امانت و درستی برگردان کنم.
– کار ترجمه را شباهت داده اند به پلی ارتباطیمیان دو فرهنگ و دو زبان . به نظر شما کار کرد های دست اندرکاران این عرصه راچگونه می بینید ؟
- کشور ما افغانستان به علت تداوم جنگ در عرصهء سیاست، ادب، نشرات، ترجمه، چاپ کتب وامور رسانه ها از کشورهای دیگر هنوزعقبمانده است. ما افغانها بیشتر آثار خارجی را از لابلای ترجمه های ایرانی مطالعهکرده ایم و این خدمت بزرگ آنها در امر آشنا سازی افغانان با آثار علمی و فرهنگیخارجیان است. اما در این سالهای پسین با گسترش نشرات و شبکه رسانه های گروهی وبویژه انترنت، کار ترجمهء آثار و مقالات توسط مترجمان افغانی نیز وسعت یافته،چنانچه در میان آنان نوشته های با ارزشی را میتوان خواند.
اما کارمهمِ دیگر ترجمه و معرفی آثار نویسندگان، شعرا و دانشمندان افغانی به زبانهایخارجی ست، که در این عرصه نیز اقداماتی تازه صورت گرفته که امید است گسترش یابد.
– جامعه امروزی افغانستان به دید شما به ترجمهچی آثاری از کدام فرهنگ و از کدام زبانها نیاز دارد ؟
- ما در افغانستان امروز به ترجمه و معرفی آثارگونه گون ادبی، علمی، تاریخی، اجتماعی و سیاسی از همه زبانها و ازجمله انگلیسی،آلمانی، روسی، عربی، فرانسوی، هسپانوی، لاتینی، هندی، اردو، ترکی، چینی و غیره و بویژه کلاسیکهای این زبانها ضرورت داریم.
– آیا آثار ترجمه شده ء شما مورد نقد و بررسیقرار گرفته است اگر چنین بوده کدام اثر توسط کی ها نقد و بررسی شده ؟
- ترجمه های من تا کنون توسط کسی و یا ارگانیمورد نقد و بررسی قرار نگرفته گرچه من پیش از نشر ترجمهء «مخفیگاه» آنه فرانک بابعضی فرهنگیان و اهل قلم در کابل تماس گرفته ترجمه ام را ارائه کرده و نظرشان راخواستار شدم، مگر کسی نظری برایم ارائه نکرد.
– آیا فعالیت ادبی شما تنها در کار برگرداندنویا ترجمه محدود می شود یا اینکه درعرصه دیگر نیز ارایه های دارید ؟
- من در پهلوی ترجمه بعضاً مقالات و خاطرات خودرا در مورد تاریخ و مسایل اجتماعی- سیاسی کشور ما افغانستان مینویسم، که در یکعدهسایتها نشر میشوند. همچنان من با بعضی از رسانه های هالندی همکاری دارم که گاهگاهدر میز های مدور، مباحثات و کنفرانسها پیرامون افغانستان نظریاتم را ارائه میدارم.
– اگر جوانی مایل باشد که در کار ترجمه و مترجمیمهارتی کسب کند به نظر شما مبنای فعالیت خود چی را قرار دهد؟
- اگر جوانی بخواهد به ترجمه آغاز کرده و مهارتشرا در ترجمانی در آینده گسترش دهد، باید نخست شناختش را از زبانهای اصلی ما یعنیدری و یا پشتو ارتقأ دهد. یعنی تا میتواند مطالعه نماید، بیآموزد وبازهم مطالعهکند. خواندن آثار دری- فارسی و زبانهای دیگر شناخت مترجم را از زبان بهبود بخشیدهو به اصطلاح ذخیرهء واژه یی و اصطلاحلاتی او را غنا میبخشد. هرکسی نخست باید باآثار گذشتگان کشور خودش آشنا شده و سپس به آثار دیگران بپردازد. متأسفانه که درمیهن ما در حال حاضر یک حرکت خطرناک ضد فرهنگی در جریان است که همانا علاقمندیافراطی به زبان انگلیسی ست. عدهء کثیری از جوانان ما را اکنون عقیده بر آنست کهانگلیسی همه چیز است و بناً دارند زبان مادری خویش را و همزمان فرهنگ و تاریخ پر غنای خویش را فراموش میکنند.
– چی کارهای تازه روی دست دارید ؟
- من به ترجمهء یک کتاب قطور اسناد کمیته مرکزیحزب کمونیست اتحاد شوروی در بارهء افغانستان که مدارک اشد محرم از سال 1979-1991 را در بر میگیرند، آغاز کردهام، که از مدتی به اینسو در بعضی ازسایتهای افغانی به نشر میرسد. من ترجمهء این اسناد را که گوشه های خیلی ناشناختهءتاریخ سیاسی کشور ما را تشکیل میدهند، بدون کدام هدفی کژ و فقط برای آشنایی خوانندگان و بویژه جوانان وطن ما در آیندهادامه خواهم داد.
از شما آقایوداد، قلباً متشکرم که به پرسشهایم پاسخگفتید . با محبت . فضل الرحیم رحیم .
01.02.2010
