غرب و هومانیست های مسیحی اش
اراسموس ، فیلسوف و روحانی هلندی ، یکی از مهمترین نمایندگان هومانیسم غرب است . او یکی از پیشگامان جنبش اصلاحات دینی و جاده صاف کن انتقاد فرهنگی و دینی بود . وی درآثارش خواهان ترکیب هومانیسم و اصلاحات دینی - یا وحدت مسیحیت با فرهنگ یونان باستان بود. او غیر از اصلاحات دینی، یکی از پیشگامان جنبش روشنگری نیز است، چون تحمل و مدارای عقاید و نظرات دیگران را توصیه می کرد. پاپ چهارم 23سال بعد از مرگ او آثارش را به سبب ترقی خواهی دینی ممنوع نمود.
مورخین چپ درباره او می نویسند که وی از مواضع لیبرال-بورژوازی به انتقاد از کاتولیک گرایی و مسیحیت درحال زوال پرداخت. اراسموس نه تنها علیه فلسفه اسکولاستیک (مدرسین)، بلکه علیه حماقت ،نادانی ، و سطحی گری نیز دست به عمل زد. او همچون سایر هومانیست ها مخالف دگم گرایی کلیسا و فلسفه اسکولاستیک آن بود. وی با طنز خاص خود به تمسخر ارتجاع و عقب افتادگی کلیسای مسیحی پرداخت. او نه تنها ضد رفرم های لوتر در مسیحیت بلکه علیه تفتیش عقاید پاپ و کلیسا نیز دست به عمل زد. وی می گفت که انسان محصول تربیت است و نه محصول طبیعت، و او آزاد است که به خدا عقیده داشته باشد یا آنرا انکار کند. وی با نقد نیش دار و گزنده قلم اش، ضعف های مسیحیت دوران اصلاحات را نشان داد .
امروزه مورخین مینویسند در قرن 16 زمانیکه رنسانس ایتالیایی به شمال اروپا رسید، نخست یقه دین مسیح را برای اصلاحات گرفت. 2 مرد یعنی اراسموس و توماس مورس را می توان مسئول رنسانس شمال اروپا دانست، چون هردو به انتقاد و تحقیر فلسفه مدرسی مسیحیت پرداختند. توماس مورس را شاه انگلیس شهید نمود- و به حرف اراسموس کسی گوش نمیداد. آندو بعدها شخصیت های موثر پیش از انقلاب در اروپا نیز بشمار آمدند . هردو متفکر نامبرده به معنی امروزی، فیلسوف نبودند چون آنان به رد فلسفه و الهیات سیستماتیک پرداختند. اراسموس را کاتولیکها محکوم کردند چون او را مسئول اصلاحات و تجزیه دین می دانستند، و پروتستانها به دلیل مخالفت او با لوتر و تزلزل موضع گیری اش انکار نمودند. اراسموس در مخالفت با لوتر آنزمان بحث " آزادی اراده " را براه انداخت. وی از پایه گذاران تعلیم و تربیت جدید نیز است چون او مخالف تنبیه بدنی در نظام آموزشی بود. وی میگفت که هدف تربیت باید سه چیز باشد- پندار روشن ، گفتار نیک ، و رفتار پسندیده . او عناصر غریزی رفتار آدمی را نوعی جنون می دانست. وی بالاترین هدف حاکمان را هنر حفظ صلح می دانست چون در نظر او هیچ جنگ عادلانه ای وجود ندارد. وی میگفت که بهترین صفت عقیده دینی باید صلح و وحدت میان انسانها باشد. او درحالیکه خواهان نقد متون کتاب انجیل بود، به پیشنهاد یک برنامه آموزشی برای مدارس نیز پرداخت.
اراسموس نه تنها مترجمی ماهر در زبانهای لاتین و یونانی بود بلکه خالق مقاله نویسی نوین در اروپا نیز است. غیر از چند کتاب ، از او بیش از 3000 نامه به مشاهیر و سیاستمداران آنزمان نیز بجا مانده است. از جمله آثار او – بحث علمی ، اپرا آمنیا ، منتخب آثار ، یک بحث خودمانی ، در باره تربیت حاکمان مسیحی ، در رسای جنون وسرکشی، بحث مسیحی ، و بحثی درباره آزادی اراده ، هستند. او نخستین بار کوشید تا کتاب انجیل را از زبان لاتین و یونانی به زبان عامیانه برای مردم ترجمه کند. بعدها ترجمه او از کتاب انجیل، زمینه کار ترجمه معروف لوتر از آن کتاب شد. او در کتاب " در رسای جنون و سرکشی" نوشت که انسان مدرن غیر از تقوا و دانایی، به یک شورش و سرکشی نیز نیاز دارد، چون بدون جنون و سرکشی، نه عشق، نه ازدواج، نه تولید فرزند، نه فیلسوف ، و نه سیاستمدار وجود می داشت، و سرکشی علیه ارزشها و معیارهای زمان ،گاهی نشان دانایی و عقلمندی است .
اراسموس درسال 1469 درشهر رتردام در هلند بدنیا آمد، و درسال 1536 درشهر بازل در سوئیس درگذشت. او فرزند نامشروع یک روحانی مسیحی با یک زن گمنام بود. نام واقعی او " دزیدر گرت" میباشد. اراسموس در سالهای نوجوانی در مدارس شبانه روزی آنزمان به مطالعه آثار نویسندگان یونان باستان پرداخت .
