صرف نظر نظر از گذشتهی تاریخی و فرهنگی دو کشور، از قضا دهمین دوره و دومین دورهی انتخابات ریاست جمهوری در ایران و افغانستان همزمان شده است. 22خرداد در ایران و 29 مرداد(اسد) در افغانستان مردم این دو کشور فرصت دارند تا یا این که بر ادامهی کار روسایجمهوری فعلی صحه بگذارند و یا این که فرد جدیدی را به کاخ گلخانه و سعدآباد بفرستند.
اگر بخواهیم به فرایند انتخابات ریاستجمهوری در دو کشور نگاهی بیندازیم، پیش از همه باید از زمان ثبت نام کاندیداها آغاز کنیم. در ایران طبق قوانین کنونی هر ایرانی میتواند خود را کاندید انتخابات کند و تا کنون هیچ محدودیتی در این زمینه وجود ندارد اما این به معنای آن نیست که لشکری از کاندیداها بر سر تنها یک کرسی با هم رقابت کنند چرا که نهادی به نام شورای نگهبان طبق ملاکهایی که برای خود قایل است، کاندیداهای نهایی را از میان ثبت نام کنندگان گلچین میکند. مثلا در دورهی قبل از میان بیش از 1000 نفر ثبت نام کننده، هشت نفر و در این دوره از 475 نفر ثبت نام کننده 4 نفر تایید صلاحیت شدند. اما در افغانستان نهادی به نام شورای نگهبان وجود ندارد و در عوض این کمسیون مستقل انتخابات است که هم ثبت نام میکند و هم صلاحیت شخصی کاندیداها مانند تابعیت و شرط سن که قانون مشخص کرده است را برسی میکند. از این جهت کمسیون صلاحیت چندانی در تایید و یا رد صلاحیت مدیریتی افراد ندارد. از این روی بعید به نظر میرسد که از میان 44 نفر ثبت نام شده، این کمسیون بخواهد تعداد قابل توجهی از آنان را از جریان انتخابات خارج کند. نهاد برگزار کننده در ایران وزارت کشور است که خود زیر نظر ریسجمهور عمل می کند اما در افغانستان همان کمسیون یاد شده وظیفهی برگزاری را بر عهده دارد. در نحوه تبلیغات کاندیداها در دو کشور تفاوتهایی مشاهده میشود که در این زمینه نیز کاندیداها از آزادی عمل بیشتری در افغانستان برخوردارند.
حال اگر بخواهیم نگاهی به وضعیت کاندیداها در دو کشوربیندازیم باید بگوییم که در هر دو کشور روسای جمهور کنونی بار دیگر از شانس انتخاب شدن برخوردارند. در ایران محمود احمدی نژاد رئیس جمهور 53 ساله این کشور با دو رقیب اصلاح طلب به نام های میرحسین موسوی و مهدی کروبی و یک رقیب اصولگرا به نام محسن رضایی رقابت میکنند. این درحالی است که حامد کرزی رئیسجمهور کنونی و 52 سالهی افغنستان باید با بیش از 40 تن مقابله کند. در ظاهر امر کار آقای کرزی دشوارتر به نظر میرسد اما آنچه از قراین و شواهد پیداست این که این محمود احمدینژاد است که برای رسیدن مجدد به کرسی ریاست جمهوری باید از سد حریف قدرتمندی به نام میرحسین موسوی که هشت سال سابقه نخستوزیری در سالهای 1366-1368 را داشته و مورد حمایت اکثریت قاطع احزاب اصلاح طلب ایران قرار دارد، عبور کند. شخصیتی که بسیاری او را از حیث نفوذ مردمی با اشخاصی مانند هاشمی رفسنجانی و خاتمی مقایسه میکنند. طرفداران پرشمار موسوی و همین طور خود وی بر اساس مستنداتی که ارایه میکنند بر این باورند که احمدینژاد توانایی لازم را برای اداره کشور پهناور و پرجمعیتی مانند ایران ندارد. آنان تورم 25 درصدی، بیکاری نزدیک به 20 درصد و مشکلات اجتماعی و خصوصا مشکلات سیاست خارجی ایران را به رخ احمدینژاد میکشند و تاکید میکنند که او با تصمیمی عجولانه در عرصههای داخلی و بینالمللی مشکلات عدیدهای را برای ایران خلق کرده است. آنان به کاهش نرخ بهره بانکی که تورم سرسامآوری خصوصا در عرصه املاک بوجود آورد در سطح داخلی و به مشکلات ایران در رابطه با پروندهی هستهایاش و کاهش سطح روابط با کشورهای عربی اشاره میکنند و تاکید میکنند که سیاستهای آقای احمدینژاد از اعتبار ایران در عرصههای بینالمللی کاسته است. اما در مقابل آقای احمدی نژاد شدیدا از کارنامه داخلی و خارجیاش دفاع می کند و رقبای اصلاح طلبش را به فریب اذهان عمومی و تخریب شخصیتی متهم میکند. او در عرصهی داخلی به دستیابی ایران در چهار سال اخیر به برخی از فنآوریها از جمله هستهای، موشکی و ماهوارهای اشاره میکند و همین طور افتتاح هزاران طرح زیربنایی را که حاصل دو دور سفر استانیاش است را به رخ حریفان میکشد. وی در عرصهی خارجی به ارتقای سطح روابط ایران با کشورهای آمریکای جنوبی مانند ونزوئلا، نیکاراگوا و بولیوی مثال میزند و انتقادات اصلاح طلبان را که اکثریت آنان پشت سر آقای موسوی ایستادهاند را نامنصفانه قلمداد میکند. اما آن چه که فعلا مهم است این که شور و شوق رسانهای و مردمی و همین طور نظر سنجیهای صورت گرفته نشان میدهد که آقایان موسوی و احمدی نژاد تا بحال شانه به شانه هم حرکت میکنند و هر دو رقیب به روزهای پایانی تبلیغات چشم دوختهاند تا بتوانند هر کدام با کسب بیش از 50% آراء کار را در همان دور اول یکسره کنند. تجربیات ادوار گذشته انتخابات ریاست جمهوری ایران نشان داده است که نتیجهی انتخابات این کشور چندان قابل پیش بینی نیست و نمونه مهم آن انتخابات 1376 و 1384 بود که آقایان خاتمی و احمدی نژاد بر خلاف انتظارات توانستند رقبای سرشناسی مانند ناطق نوری و هاشمی رفسنجانی را از پیش روی بردارند. بنابراین در رابطه با انتخابات ایران باید اتفاقهای غیرمنتظره را باور کرد اما آنچه شواهد نشان میدهد آن است که محمود احمدی نژاد برای تکیهی مجدد به صندلی ریاست جمهوری، کار دشورای را پیش روی دارد.
اما در رابطه با افغانستان پیش از آغاز ثبت نام کاندیداها هر چند که آقای کرزی کاندیدای بالقوه و ثابتی بود اما با در میان بودن نام اشخاصی مانند خلیلزاد و جلالی که گفته میشود مورد حمایت ایالات متحده قرار دارند، شانس آقای کرزی برای پیروزی مجدد با چالش جدی مواجه شده بود. با فرا رسیدن زمان ثبت نام کاندایداها مشخص شد که خلیلزاد حاضر به ترک تابعیت آمریکاییاش نیست و متعاقب آن جلالی و شیرزی نیز اعلام کردند که ثبت نام نخواهند کرد. با اعلام این خبرها فضای سیاسی افغانستان به یکباره دگرگون شد و گمانهی توافقات پشت پرده میان کاندیداهای فوق با هدایت کشورهای غربی به ویژه آمریکا قوت گرفت و شرایط برای قبضه قدرت توسط حامد کرزی برای پنج سال آینده سهل و آسان شد. این در حالی است که آقای کرزی به اذعان بسیاری از کارشناسان کارنامه قابل قبولی را در اکثر عرصهها کسب ننموده، بویژه دولت ایشان در خصوص بحث امنیت و رفاه عمومی نمره ضعیفی را بدست آورده است. اما چه سود که افکار عمومی در افغانستان توجه چندانی به کارنامه اشخاص نمیکنند و نامها و شهرتها همچنان چشم و دل آنان را از واقعیتها منحرف میکند. هم اکنون هرچند عده کثیری خود را در این انتخابات در برابر آقای کرزی قرار دادهاند، اما هیچکدام حتی عبدالله تاجیکگرا، بشردوست هزارهتبار و اکبربای ازبکتبار بدلیل آنکه ازاقوام اقلیت هستند و از ساز و کار لازم انتخاباتی هم برخوردار نیستند، توان شکست آقای کرزی را ندارند حتی اگر بخواهند با هم ائتلاف کنند چرا که فضای سیاسی افغانستان از پیامد بحرانهای طایفهای و قومی سالهای گذشته هم چنان نژادی، منطقهای و عقیدتی باقی مانده است. بر این حسب حتی اگر غفورزی پشتونگرا و بشردوست هزاره هم به نفع عبدالله تاجیک کنار بروند، پشتونها و هزارهها بدلیل گرایشات شدید قومی و دلگیریهایی که به حوادث سالهای جهاد بر میگردد به آقای عبدالله رأی نخواهند داد و چه بسا آقای کرزی بتواند آرای سرگردان آنان را به سوی خود بکشاند. بنابراین حامد کرزی هر چند که نتواند بدلیل وجود کاندیدای قومی بیش از پنجاه درصد آرا در دور اول کسب کند اما در دور دوم او از پیروزیاش مطمئن خواهد بود چرا که رقیبش در دور دوم هر کسی که باشد آرایی بیش از دور اول را بدست نخواهد آورد و آرای کاندیداهای از دور خارج شده به سبد آقای کرزی ریخته خواهد بود.
پس میتوان نتیجه گرفت که شرایط حاکم بر فضای انتخاباتی ایران چندان بر وفق مراد آقای محمود احمدینژاد نیست و به بهشت رفتن او در هالهای از ابهام قرار دارد. چرا که محیط سیاسی و اجتماعی ایران به گونهای است که گرایشات نژادی، منطقهای و عقیدتی در گزینش کاندیداها نقش چندانی نداشته و این یارگیریها و بده و بستانهای جناحی است که آرای تودهها را به سوی خود میکشاند هرچند که ویژگیهای فردی مانند انتساب به خاندانهای شناخته شده،روحانی بودن، سیادت و همین طور سردادن شعارهای عامه پسند توسط کاندیداها در گزینش نهایی آنان کاملا موثر است. اما قضیه در خصوص افغانستان متفاوت است و جریانات و تحولات سیاسی افغانستان نشان میدهد که داشتن برنامه و کارنامهی درخشان و حتی شعارهای ملیگرایانه و اسلام خواهانه کمترین تاثیر را بر جذب آرای عمومی میگذارد. فرهنگ انتخاباتی مردم افغانستان به گونهای شکل گرفته است که نوشتن نام افرادی که به آنان بیشترین قرابت قومی و منطقهای را دارند در برگه رای بر هر ویژگی دیگر کاندیداها اولویت دارد، خواه آنان برنامه کاری داشته باشند و یا نداشته باشند، خواه توان مدیریتی داشته باشند و خواه نداشته باشند. در انتخاباتهای دور اول ریاست جمهوری و شوراهای ملی مردم ثابت کردند که حاضر نیستند حتی دست از حمایت پر حرف و حدیثترین افراد که بعضا به جنایات جنگی هم متهم بودند بردارند و در نتیجه چهرههای منسوب به مجاهدین، کمونیستها و حتی جنبش طالبان به شوراهای ولایتی و پارلمان را یافتند. از این رو میبینیم که پارلمان افغانستان به کلکسیونی از چهرهها و نامهای بعضا متضاد تبدیل شده است اما چیزی که مهم است این که همین ها نمایندگان طیفی از قوم و قبیلهی خودشان هستند. در انتخابات دور گذشته ریاست جمهوری اگر نبود حمایتهای بیچون و چرای پشتونها، آقای حامد کرزی نمیتوانست در دور اول به پیروزی برسد. این در حالی بود که بسیاری در آن شرایط پشتونها را دچار چند دستگی میدیدند و این مسئله را به نفع آقیان قانونی و محقق می پنداشتند اما پشتونها نشان دادند که اگر بنا باشد که آنان میان خوبِ دیگران و بد خودی یکی را برگزینند آنان گزینه دوم را انتخاب خواهند کرد و لو این که قلبا به او وامدر نباشند. این شرایط و فاکتورها در انتخابات پیش رو نیز برقرار است، چه آن که با کنار رفتن کاندیداهای سرشناس پشتون به نفع آقای کرزی، شرایط آقای حامد کرزی برای پیروزی در انتخابات بسیار فراهم تر شده است. به همین دلیل است که معتقدیم آقای کرزی به احتمال فراوان بار دیگر به بهشت خواهد رفت! آیا او خواهد توانست که مردم افغانستان را حداقل تا دروازههای بهشت راهنمایی کند؟
