همانطور که مستحضرید، چندی است که دولت جمهوری اسلامی با تاکیدات فراوان از رسانه های عمومی اعلام می کند که مصمم است تا طرح تحول اقتصادی را به مرحله اجرا گذارد. ابتدا این طرح را معرفی کرده و سپس در مورد اجرای آن در ایران و درخاتمه تاثیرات آن بر اقتصاد مهاجرین را بررسی خواهیم کرد.

طرح تحول اقتصادی هفت محور اساسی دارد: 1- نظام بهره وری 2- نظام یارانه ها 3- نظام مالیات 4- نظام گمرکی 5- نظام بانکی 6- نظام ارزش گذاری پول ملی 7- نظام توزیع کالاها وخدمات وصدور مجوزها

مهمترین قسمت این طرح نظام یارانه هاست، که برای تفهیم بهتر مطالب آتی از تعریف واقسام آن آغاز می کنیم:

تعریف یارانه

یارانه هرگونه پرداخت انتقالی را گویند که به منظور حمایت از اقشار کم درآمد وبهبود توزیع درآمد، از محل خزانه دولت وهر آنچه که می تواند به خزانه دولت واریز گردد به صورت نقدی ویا جنسی به خانوارها وتولید کنندگان کالا وخدمات تعلق می گیرد.

اقسام  یارانه

اقسام یارانه ها، بستگی به نوع اقتصاد ومحدودهء عمل دولتها، اقسام گوناگون دارد. ولی بطور کلی به سه دسته تقسیم می شوند: 1- یارانه برای کالاهای مصرفی 2- یارانه برای خدمات اجتماعی 3- یارانه برای کالاهای واسطه ای که مواد اولیه برای تولید کنندگان خواهد بود.

نیز یارانه پنهان وآشکار ویارانه مستقیم وغیر مستقیم نیز از اقسام یارانه است.

روشهای  پرداخت یارانه

یارانه ها به سه طریق پرداخت می شوند:

1-      یارانه مستقیم نقدی: یارانه ای است که به صورت پرداخت نقدی و به منظور افزایش درآمد خانوارهای هدف اعمال می شود.

2-   یارانه مستقیم ارزشی: یارانه ای است که بصورت اعطای کالابرگ با ارزش خاص برای مصارف خاص به خانوارهای هدف پرداخت می شود.

3-   یارانه غیر مستقیم: یارانه ای  است که بصورت تعییین قیمت کالا وخدمات به میزانی کمتر از قیمت واقعی آن تعیین واعمال می شود واصولا مورد استفاده عموم قرار میگیرد.

ماهیت یارانه غیر مستقیم بگونه ای  است که به هر واحد فیزیکی از کالا تعلق می یابد ومعمولا در مورد کالاهایی اعمال می شود که تولید ویا توزیع آنها توسط دولت ویا تحت نظارت مستقیم آن انجام می گردد.

همان طور كه رياست محترم جمهوري در تشريح طرح تحول اقتصادي بيان داشتند، ميزان يارانه هاي مورد نظر حدودا 90 هزار ميليارد تومان مطرح مي باشد كه اگر اين رقم را به جمعيت ايران حدودا 70 ميليون نفر تقسيم كنيم يعني سهم سرانه يارانه در هر سال حدودا 1280000 تومان و ماهانه حدودا 107هزار تومان مي باشد يعني در هر ماه به غير از ساير هزينه هاي دولت رقمي معادل 5/7 هزار ميليارد تومان تقاضاي جديد وارد اقتصاد ایران می گردد.

. بر اساس این طرح بزرگترین اقلام یارانه ای در ایران که یارانه انرژی است دیگر پرداخت نخواهد شد و در عوض مردم درآمدی (شاید ماهیانه) از مابه التفاوت درآمد حاصل از فروش آزاد و یارانه ای اقلامی از قبیل بنزین و گازوئیل به دست خواهند آورد. قیمت آزاد انرژی هم قیمت های جهانی آن خواهد بود.

بزرگترین مشکل این یارانه ها هم این است که اقتصاد ایران قدرت پرداخت چنین یارانه هایی را در آینده نخواهد داشت. توجه به این نکته لازم است که رشد مصرف انرژی در ایران یکی از سریعترین رشدها در جهان است، در حالیکه رشد تولید انرژی کندتر از این رشد مصرف است.

منطق این کار هم بسیار ساده است: پول یارانه را به مردم بدهیم و قیمت اقلام یارانه ای را اضافه کنیم. مردم هم بنزین و برق و گازوئیل کمتری مصرف خواهند کرد و پول اضافه را صرف خرید اقلام دیگر می کنند. مردم شادتر خواهند بود چرا که بسیاری از مردم حق انتخاب و قدرت خرید بیشتری خواهند داشت و دولت هم از این دور باطلی که سرمایه بیشتر و بیشتری را هر سال صرف خرید بنزین و گازوئیل و ساخت نیروگاه می کند بیرون خواهد رفت.

اجرای این طرح:

طرح حاضر بصورت اعلام شده هرگز اجرا نخواهد شد، زیرا اولا به قول بسیاری از مسئولین دست اندر کار مثل کمیسیون اقتصادی مجلس، مرکز پژوهشهای مجلس ایران، این طرح به شدت ناپخته بوده واز بنیه علمی بسیار اندکی برخوردار است. بسیاری از مطالب آن صرفا بر مبنای تجربه بوده وبار علمی ندارد، علاوه بر اینکه از مطالعات بسیار کمی برخوردار است. ثانیا اجرای آن تالی فاسد دارد، یعنی دارای آسیبهای اجتماعی واقتصادی است. سه برابر شدن قیمت بنزین اثر تورمی معادل ۴۰ درصد بر جا خواهد گذاشت، در حالی که در اوضاع کنونی و با توجه به ارقام جهانی و هزینه‌های تمام‌شده، حذف یارانه‌ها از حوزه انرژی، موجب شش برابر شدن قیمت برق، ده برابر شدن قیمت گاز، سی برابر شدن قیمت گازوئیل، شش برابر شدن قیمت بنزین می‌شود که نتیجه این افزایش قیمت‌ها در خوش‌بینانه‌ترین حالت اثر تورمی بیش از صد درصد در سال نخست خواهد بود

تاثیرات اجرای طرح بر جامعه

با آزاد شدن حاملهای انرژی، مثل آب وبرق وگاز و... وقیمت تمام شده برای تولید کنندگان کالاها در ایران به شدت بالا می رود، این روند علاوه بر افزایش بی رویه قیمت کالاها وخدمات، باعث افزایش قیمت تمام شده محصولات صنعتی و کشاورزی می گردد، واین کار بسیاری از فعالیت های اقتصادی که به شدت متکی به یارانه و حمایت دولتی هستند را دچار مشکل می کند و به بحران بی کاری دامن می زند. حال به این روند رو به رشد، تورم بوجود آمده ناشی از پرداخت نقدی یارانه ها، وتوهم مصرف کنندگان را نیز بیفزایید، چه شود، خدا میداند.

کالاهایی چون مصالح ساختمانی ومواد اولیه ساختمان نیز مشمول رشد سریع قیمت هستند، بلکه بسیار شدیدتر. به این کالاها کالای بادوامی چون منزل، وسکونت استیجاری را نیز بیفزایید. کالاهای عمومی در صورت افزایش بی رویه قیمت می تواند با واردات تنظیم قیمت شود. اما منزل وبخصوص سکونت استیجاری که هرگز تجارت پذیر نیستند، رشد مضاعف میابد، منزل به دلیل افزایش مصالح وقیمت تمام شده، واجاره به دلیل افزایش قیمت منزل وچون نقدینگی در جامعه رشد بی رویه میابد رشد قیمت اجاره بسیار سریعتر از رشد قیمت منزل خواهد بود.

مشکلات مهاجرین:

اگر دولت فکری به حال خانواده های مهاچر نکند وآنها را به حال خودشان واگذارد، کار دشواری در پیش خواهند داشت. زیرا بر اساس طرح حاضر جهت مقابله با تورم ومشکلات اقتصادی جامعه ایران، پرداخت ماهیانه بصورت نقدی می تواند مرهمی بر دردهای آنان باشد، ولی مهاجرین که از لحاظ درآمدی جزء پایین ترین دهک درآمدی است وپرداخت نقدی هم درکار نیست،. این در حالی است که مهاجرین عزیز از لحاظ مصرف وهزینه، بالاترین مصرف را از کالاهای یارانه ای دارند، از این کالاها بطور خاص می توان به نان و حاملهای انرژی وسکونت استیجاری اشاره کرد، که از بد روزگار قرار است، مبلغ پرداختی ماهیانه جامعه ایران از آزاد شدن این کالاها تامین شود. این روند، علاوه بر وارد کردن مشکلات عدیده در جامعه ایرانی، که به نظر ضرر آن بسیار بیشتر از فائده آن است، لا اقل در کوتاه مدت، بصورت مضاعف بر سر مهاجرین خواهد آمد..

در پایان ذکر چند نکته ضروری است:

1-   طرح تحول، یک طرح بسیار سنگین است که کل اقتصاد ایران را دگرگون می کند، بنابر این نیاز به مطالعه چند ساله واجرای چند دهه دارد، وبه این سادگی که جناب رئیس جمهور می فرمایند نخواهد بود. با اجرای خزندهء این طرح در طول سالیان متمادی مشکلات مهاجرین عزیز نیز قابل حل خواهد بود.

2-      حد اقل این اطمینان وجود دارد که در شرایط کنونی اقتصاد ایران چنین طرحی قابل اجرا نیست.

3-   مسائل بغرنج، ومشکلات اقتصادی عدیده ای که برای خود ایرانیان بوجود خواهد آمد کمتر از مشکلات مهاجرین نخواهد بود، پس جای چندان نگرانی نیست.

4-   در اقتصاد هیچ پیش بینی قطعی نیست، اصلا در اقتصاد قطعیت وجود ندارد، بنابراین آنچه می نویسند تنها پیش بینی نظری است وهیچ قطعیت عملی ندارد.

5-      با وجود نگرانیهای فوق الذکر، باید دانست که (ید الله فوق ایدیهم)

منابع:

1-      پایگاه خبری تحلیلی فرارو

2-      سازمان خبری اقتصاد ایران

3-      خبر گزاری جمهوری اسلامی

4- سلسله نشستهای علمی – کاربردی نقدی کردن یارانه ها: دکتر عسکری آزاد