«رسمی که هیچ آه نگویند و جان دهند ما در میان مردم عالم گذاشتیم»
خوانندگان گرامی و عزیز!
«تاریخ هزاره» نام کتابی است که از خامه توانای ادیب بزرگ، محقق و مورخ دانشمند و دانش پرور کشور ما کاندید اکادمیسین استاد شاه علی اکبر شهرستانی به بیاض آمده است. و ثمره بیشتر از چهل سال پژوهشها، تلاش ها و تجارب، آن استاد بزرگ است.
استاد شهرستانی برای آنکه منسوب به مردم هزاره است نه، بلکه به حیث یک انسان رسالت مند و با درد از آغاز دوره تحصیل در دانشگاه کابل و همین سان در تمام دوره های ماموریت خویش در دستگاه های دولتی و نیز در دوره چهل ساله خدمت به حیث استاد در دانشگاه کابل، برای رهایی مردم هزاره از زیر یوغ ستم و اعاده حقوق و کرامت انسانی شان مبارزه نمود و مرام آزادی و برابری مردم هزاره را با دیگر مردمان کشور، یکی از اهداف بزرگ زندگی پر ثمر خویش قرار داد.
استاد شهرستانی خاموشانه و هوشیارانه به پخش و نشر فرهنگ هزاره اقدام نمود. و به هر نوع ممکن صدای این مردم شریف و ستم کشیده را به گوش جهانیان و مردمان بادرد و با فرهنگ در داخل و خارج کشور می رسانید. و درین راه آثار زیادی به وجود آورد.
تاریخ هزاره را که اینک به اندازه توان و دانش خویش به شمارش دقایق آن خواهیم پرداخت، یکی از مهمترین اثر های استاد شهرستانی است که تا حال بدین پایه تحقیق جامع در تاریخ هزاره کمتر به وجود آمده است.
استاد شهرستانی به شیوه علمی و با استفاده از منابع و مآخذ بسیار مؤثق و با اعتبار، تاریخ هزاره را از پهلو های گوناگونی به بررسی گرفته و به ریشه یابی در مورد نژاد، زبان، سرزمین سکونت، فرهنگ و دیگر مظاهر زندگی اجتماعی هزاره و حوادث و پیش آمد های تاریخی در هزاره جات، پرداخته و تحقیق مبسوط و ارزشمندی به میان آورده است.
استاد شهرستانی در مورد شیوه کارتحقیق این تاریخ، در مقدمه کتاب معلومات مفصلی ارایه نموده اند که مطالعه آن برای پژوهشگرانی که خواهان تحقیقات مزید در تاریخ هزاره اند، خیلی مفید و ممد خواهد بود.
این کتاب نه تنها حاوی معلومات معتنابه تاریخی در مورد هزاره است، بلکه از لحاظ جغرافیای تاریخی، اقتصاد و فرهنگ نیز دارای اهمیت می باشد.
مظاهرفرهنگی هزاره از جوانب گوناگونی چون مذهب، ساختار نظام اجتماعی، صنایع، لباس و موسیقی بررسی گردیده و باریکی های آن برجسته گردیده است.
علاوه براین استاد شهرستانی نظریات کسانی را که در مورد نژاد و محل سکونت هزارگان به بیراهه رفته اند و یا در اثر عدم دسترسی به مآخذ و منابع متقن، نظریات اشتباه آمیز ارایه نموده اند و یا از روی کینه توزی نظریات نادرست داده اند، همه را زیر مداقه قرار داده و با ایراد دلایل علمی و شواهد تاریخی، از پهلو های گوناگون بررسی نموده، آنگاه به رد و یا تأیید آن نظریات پرداخته است.
استاد شهرستانی چنانکه در مزاج عالی و تربیت نیکوی اوست و از مبالغه در گفتار و افراط و تفریط در کردار سخت می پرهیزد، در نوشتن این تاریخ خیلی دقیق و محتاطانه عمل نموده و سعی ورزیده است تا در بیان حقایق تاریخی به اندازه سر مویی غفلت صورت نپذیرد.
استاد درین مورد چنین ابراز نظر می نماید:
«باید حقایق را در مورد کسان بنویسیم و نباید از کسی به اصطلاح «خان دو سره» بسازیم و به رسم مردمان جاهل شخصیت های دروغین ایجاد کنیم.»
و نیز گوید:
«عده هستند که از گفتن و نوشتن حق خوش شان نمی آید، اما تاریخ نویس باید حقیقت را بگوید اگر چه با مزاج کسان سازگار نباشد.»
این کتاب در دو جلد تنظیم گردیده و جلد اول آن دارای دو بخش است که بخش اول آن ارایه معلومات گسترده ای در مورد سرزمین های قدیم، شاهان، مردمان و ثروت و طبیعت هزارجات است که آنگاه به نام های «ریو شاران» و «غرجستان» یاد می گردید و سپس به هزاره جات و هزارستان مسمی گردید.
بخش دوم کتاب از مناسبات مردم هزاره با غلزایی ها آغاز می یابد. که در آن نقش مهم و ارزنده هزاره گان در تأسیس افغانستان به وسیله احمد شاه درانی، و سپس کارنامه های افتخار آمیز آنان در طرد و دفع مداخلات انگلیس در کشور، بر شمرده شده و برجسته گردیده است.
دوره تاریک و سیاه محمد زائیان که با بر اریکه آمدن شخص بی کفایتی چون امیر دوست محمد، که با حواله مالیات سنگین بر مردم و قتل و ترور سرکردگان هزاره، ستم های غیر انسانی را در سرزمین شان اساس گذاشت، از مسایل بسیار مهم بحث درین تاریخ است.
هزاره گان که سرزمین سکونت شان روزگاری از خم و پیچ دره های زیبای کوه بابا در بامیان تا ساحات گسترده ای از زمین های زرخیز ارزگان، زمین داور و غزنین و جبال غور و در شمال هندوکش در ولایات بغلان، بلخ، جوزجان و فاریاب وسعت داشت، در اثر لشکر کشی های متعدد در گستره بسیار کوچکتری که محض و محدود به دره ها و فراز و نشیب کوه پایه ها، در مناطق بسیار سرد و صعب العبور می گردد، مجبور به جا گزینی شدند و یک تعداد قابل ملاحظه شان در کشور های هند و ایران فراری شده، سکونت اختیار کردند.
بررسی دقیق و همه جانبه دوره امیر عبدالرحمن خائن و وطن فروش که به گفته استاد شهرستانی «همه بنیاد هستی و زندگی هزاره گان را به باد فنا سپرد» و یکی از وحشیانه ترین دوره های ظلم و ستم در تاریخ بشر بشمار می آید، با ابعاد وسیعی که نظیر آن تا زمان ما کمتر دیده شده است، درین تاریخ تحقیق شده است که برای صاحبان بصیرت درس های عبرت انگیزی خواهد داد و برای نسل های بعدی نه تنها از مردم هزاره، بلکه برای تمام اقوام و قبایل ساکن در افغانستان درسی خواهد بود که همکاری و تساند با زمامداران جانی و خونخوار، چه پیامد های زشتی را به دنبال می آرد.
خواننده گان عزیز!
درین تاریخ به نام های چون سردار عبدالقدوس؛ غلام حیدر لندی، کرنیل فرهاد ملعون، برگد محمد صادق و دیگر نام هایی از همین گروه و قماش بر می خوریم که بر خلاف وظیفه مقدس یک ارتشی که پاسبان حریم مقدس میهن و ناموس و مال و جان مردم میباشند، آنان به غارت اموال و تعرض به ناموس مردم دست یازیده و نفرین جاودانی کسب کرده اند.
اینان اشخاص بی همتی بودند که به ناموس مردم خود تجاوز کردند. دزد و غارتگر بودند که از غارت اموال و سرزمین مردم خویش دریغ نکردند.
اگر ما ادعا می کنیم که همه پیکر یک ملت هستیم. چگونه است که همدیگر خود را غارت می کنیم و به عرض و ناموس همدیگر تجاوز می کنیم؟
در حقیقت از زمان شروع جنگ ها بین بازماندگان امیر دوست محمد بر سر اریکه قدرت سراسر کشور ما را دهشت و وحشت هولناکی فرا گرفت و زمام داران خاین و همدستان خاین شان برای حفظ قدرت نامشروع خود با قرار دادن یک قوم در برابر قوم دیگر، با شمشیر کین پیکر این ملت را پاره پاره کردند و تمام داشته های فرهنگی شانرا را به غارت بردند.
تنها در دروه کوتاه امان الله خان برقی از آزادی در سرزمین هزاره درخشید که با تأسف با به قدرت رسیدن نادر آن درخشش در زیر سایه های تاریک ظلم و ستم دوباره ناپدید گردید.
همان سان که در دروه های یاد شده مردم هزاره قتل و غارت شدند و رویایی اقوام بنیاد وحدت و یکپارچگی این ملت را متزلزل ساخت، به دنبال آن در دروه شاهی ظاهر شاه با نادیده گرفتن حقوق حقه شان از کشته بدتر شدند و دد صفتی چون هاشم خان که از قماش عبدالرحمن بود، آن ظلم ها و ستم ها را به گونه های نفرت انگیز تری ادامه داد. که همه آن ظلم ها و آن حوادث ناگوار درین دوره، درج این تاریخ می باشد.
مصایب مردم هزاره با از بین رفتن خاندان نادری به پایان نرسید و در دوره قدرت امین غاصب نیز بی رحمانه قتل عام شدند و در دوره قدرت مجاهدین در وجود اشخاصی چون سیاف بازهم قتل و غارت هزاره گان ادامه یافت و سرانجام با روی کار آمدن طالبان که حامیان خارجی شان برای نسل کشی و محو فرهنگ در کشور ما به جیب های شان پول می ریختند، این دشمنی به شکل بسیار وحشیانه تر از پیش بروز نمود و ملیشه های مزدور، بی کفایت و آدمکش طالبان، که لشکری مرکب از تروریست هاست و برای سیاه ترین امور از جانب سیاه ترین سازمان های جهان استخدام و حمایه می شدند، در قلع و قمع مردم هزاره گوی سبقت از همگان ربوده، با قساوت بی نظیری در برابر مردم هزاره دست بکار شدند و نخست با بهانه قراردادن مذاکره، ناجوانمردانه و خائنانه مرحوم عبدالعلی مزاری را با همراهان رزمنده و قهرمانش مورد حمله قرار داده، همه را به شهادت رسانیدند و بعد با کشتار گروهی مردم هزاره در مزارشریف و کشتار گروهی در شهرک یکاولنگ یکبار دیگر خاطرات زمان گذشته را در اذهان مردم زنده ساختند.
قابل یاددهانی است که نظام اجتماعی محکم و استوار و فرهنگ غنی و پربار هزاره که آنان را یکی از شکیبا ترین مردمان جهان ببار آورده است، نقش بارزی در تحمل مصایب و آلامی که دامنگیر آن مردم شد، دارد و آنان را با وجود آنهمه ستمگری ها و غارت گری های که در طول یک قرن و نیم بر آنان وارد آوردند، زنده نگهداشت و آنان را قدرت بخشید تا کماکان نقش فعال خویش را در روند زندگی همگانی، در قلمرو وسیعتری با دیگر مردمان سرزمین افغانستان، حفظ نمایند.
بنیاد قوی همان فرهنگ استوار هزاره بود که قهرمانانی چون سردار محمد عظیم بیگ سه پای را در صف مردم کشانید و آن راد مرد با پشت پا زدن به همه شأن و شوکتی که امیر عبدالرحمن خان به او داده بود، در برابر طاغوطیان تجاوز گر ایستاد و آنان را که به سرکردگی سردار عبدالقدوس وارد سرزمین شان گردیده بود، در دره کشکول مردانه هزیمت داد.
خواننده گان گرانقدر!
دراین گفتار کوتاه که جسارت بیان شمه ای از دقایق و باریکی های کتاب با ارزش «تاریخ هزاره» را نمودیم، به اهتمام این جانب علی احمد شهرستانی، صفحه آرایی و حروف چینی گردیده و کاملاً آماده چهاپ است. ما از موسسات و مراکز فرهنگی دعوت می کنیم که در صورت علاقه مندی به طبع و نشر این اثر گرانقدر با ما به تماس شده، خدمتی به فرهنگ و غنای تاریخ کشور خویش نمایند.
نشانی تماس: شهر تورنتو ـ کانادا
شماره تیلیفون: 4944 ـ 266 (416 )
ایمیل آدرس : abu_ali15@live.com
