راه دشوار و ناهموار هزاره شناسي

فهرست عناوين

...................

پيش درآمد:........................................................................................................................ 2

موضوع و مندرجات كتاب:..................................................................................................... 3

نقاط قوت و مثبت اثر:........................................................................................................... 4

نقاط ضعف و قابل تأمل اثر:.................................................................................................... 6

1) اولين تحقيق و كار جدّي:........................................................................................... 6

2) شايعهي علمي:....................................................................................................... 7

3) آثار پيشينيان:......................................................................................................... 8

4) هزارهها و پذيرش اسلام شيعي:................................................................................. 8

5) اخراج افغانها از هزارهجات:................................................................................... 10

6) بازپسگيري دايچوپان:............................................................................................ 11

7) مثالي از رهبري اجتماعي:...................................................................................... 12

8) يادي از ملاي عيار:............................................................................................... 14

9) يادي از يك شورشگر گردنفراز:................................................................................ 16

10)  آغازين روزهاي قيام مردمي:............................................................................... 18

11)  شوراي اتفاق و حركت اسلامي:............................................................................ 20

12) شوراي ائتلاف و پاسداران جهاد:............................................................................ 21

13) جدال با عبد الحي حبيبي:....................................................................................... 21

14) امام رضا(ع) و هارون:........................................................................................ 24

15) بيانيهاي حزبي و روضه ي سياسي:......................................................................... 24

……

شناسنامه­ي كتاب:

عنوان:         هزاره­هاي افغانستان (تاريخ، فرهنگ، اقتصاد، سياست)

نويسنده:        داكتر سيد عسكر موسوي

مترجم:          اسد الله شفايي

ويراستار:        نبي خليلي

محل نشر:       ايران ـ تهران

تاريخ نشر:      زمستان 1379هـ

نوبت چاپ:      اول (به فارسي)

ناشر:              انتشارات مؤسسه فرهنگي ـ هنري نقش سيمرغ

قطع:               رقعي

شمارگان:        3300 نسخه

تعداد صفحات:    313

چكيده

كتاب حاضر در اصل رساله­ي دكتراي مؤلف در رشته­ي مردم­شناسي بوده است كه براي دانشگاه معروف آكسفورد (انگلستان) در سال 1991م. به زبان انگليسي تدوين گرديده و گويا عنوان نخست و پيشين آن چنين بوده است:«مطالعاتي در باب تاريخ، فرهنگ، اقتصاد و سياست هزاره­هاي افغانستان». (1)

نويسنده اين كتاب، متولد سال 1336هـ در كابل و از سادات هزاره است. اندكي تحصيلات حوزوي، پيشينه­ي فعاليت چشمگير فرهنگي ـ ادبي (همراه با اثري به نام شعر سرخ) و درجه­ي دكتراي مردم­شناسي را در كارنامه­ي خود دارد. وي در نيمه­ي دوم دهه­ي پنجاه خورشيدي از فعالان سياسي ـ انقلابي بوده و در يك مجموعه­اي روشنفكري و سياسي به نام "كانون مهاجر" فعاليت داشته است و اينك سمت مشاورت وزارت تحصيلات عالي افغانستان را به عهده دارد.

نمونه­هاي مطرح شده در اين مدخل­ها نشان مي­دهد كه علي­رغم بررسي كتابخانه­اي نسبتاً مفصل نويسنده؛ متأسفانه مطالعات ميداني، پژوهش تجربي و شناخت و معلومات حسي و شفاهي مؤلف محترم در باره­ي هزاره­ها بسيار محدود و در بسا موارد، مغشوس و ضعيف بوده است. هزاره­شناسي تجربي و دانش و معرفت مستقيم و بدون واسطه­ي مؤلف در ارتباط با سرزمين، رجال، تاريخ و فرهنگ هزاره­ها به ويژه در حوزه­ي معاصر، در حد معلومات و مطالعات كتابخانه­اي و مكتوب وي نبوده است.

در آخرين و نهمين فصل كتاب كه به رويدادها، تحولات و دستاوردهاي جامعه­ي هزاره در دهه­ي 1990م. (1370هـ) معروف به دهه­ي جنگ داخلي اختصاص دارد، نويسنده از صراط مستقيم تحقيق و رويه­ي بي­طرفانه­ي پژوهش آشكارا فاصله گرفته و روي خط آلوده­اي سياست­زدگي و تعلقات سياسي ـ حزبي قدم زده است. وي در اين فصل و فراز نه به صفت محقق دانشگاه آكسفورد و جستجوگر بي­طرف و عاري از اغراض سخيف سياسي؛ بلكه در كسوت بلندگو و سخنگوي يك جناح از حزب وحدت و اقليتي تندرو و ناپخته از جامعه­ي هزاره ظاهر شده و به تبليغ و ترويج ايده­ها و ديدگاه­هاي شديداً حزبي و جناحي آنان پرداخته است. و اين يعني انحراف و انصراف نويسنده از مسير مستقيم تحقيق و افتادن در گودال گرايش­هاي حزبي و سياسي.

انحراف داكتر موسوي از اصول و معيارهاي تحقيق در فصل­هاي يادشده آن­چنان عيان و عريان بوده است كه فرياد مترجم محترم كتاب را نيز درآورده است. وي (مترجم) با اينكه خود هم به همين حزب و جناح تعلق دارد و طبعاً بايد ديدگاه­ها و تحليل­هاي مؤلف، باب طبع و ميل وي باشد؛ اما داكتر موسوي در اين دو فصل آن­چنان در هيأت كاسه­اي داغ­تر از آش و دايه­اي مهربان­تر از مادر ظاهر شده كه حتي صداي اعتراض اعضاء و هواداران حزب و جناح يادشده را نيز بلند كرده است. مترجم در يادداشت خود، اشاره­ي مختصر و مفيدي به رويه و رويكرد ناصواب نويسنده نموده است:

«به نظر نگارنده اين سطور، در فصل­هاي هشتم و نهم كتاب نويسنده از اصول و رويه علمي تحقيق فاصله گرفته و به تحليل­هاي سياسي ـ حزبي روي مي­آورد و به چه بسا به ايراد بيانه سياسي مي­پردازد.»

نويسنده در روايت و تحليل رويدادهاي دهه­ي هفتاد خورشيدي در ارتباط با هزاره­ها، نه بر بنيان حقايق و واقعيت­ها و نه از زاويه و روزنه­اي ديدگاه­ها و برداشت­هاي ناهمگون و ناهمساني كه معطوف به رويدادهاي اين دهه وجود دارد؛ بلكه صرفاً از زاويه و پنجره­ي ديد و نگاه و بر اساس تلقي و قرائت يك جناح از هزاره­ها و حزب وحدت به روايت و تحليل رويدادهاي اين دهه مي­پردازد؛ به گونه­اي كه هنگام مطالعه­ي فصل مذكور، خواننده نمي­داند كه تحليل­ها و سرمقاله­هاي هفته­نامه­ي "وحدت" و ماهنامه­ي "امروزما" و ديگر ارگان­هاي تبليغي حزب وحدت در توجيه و ستايش سياست­هاي حزب و رهبرانش را مي­خواند؛ و يا اثر به اصطلاح علمي، مطالعاتي و آكادميك يك مردم­شناس و پژوهشگر برجسته را.

چنانكه گفته شد، فصل نهم به بررسي تحولات و دستاوردهاي جامعه­ي هزاره در دهه­ي هفتاد خورشيدي اختصاص دارد. مقطعي از تاريخ پرآشوب و سرشار از خشونت و خصومت اجتماعي كه بايد آن را دهه­ي جنگ و جنون و دهه­ي سياهي و تباهي ناميد. در اين فصل از سراشيبي تاريخ، دار و نادار كشور در آتش جنگ داخلي و نفاق ملي سوخت و افغانستان تا مرز انهدام كامل و محو از نقشه­ي جغرافيايي  جهان به پيش رفت. پهنا و ژرفاي فجايع و مصائب انساني در اين دهه­ي خون و ويراني آن­چنان شرم­آور و حزن انگيز بود و هست كه حتي امروز هم، بسياري از آتش­بياران و دست­اندركاران آن جنگ­ها با اكراه و شرمساري از آن روزگاران ياد مي­كنند و تلاش مي­ورزند تا خاطرات تلخ آن سال­هاي خون و خشونت را در دامان تاريخ دفن كنند.

تحليل و تصوير ستايش­آميز و مبالغه­آلود نويسنده از وضعيت هزاره­ها در مقطع مذكور، به دلالت ضمني و التزامي اين گمانه و انگاره را در ذهن و ضمير خواننده­ي هوشمند تقويت مي­كند كه به باور و نظر داكتر موسوي و همفكرانش، هزاره­ها از فتنه و آشوب داخلي، نفاق ملي و فروپاشي بنيان­ها و ساختارهاي كشور، سود مي­برند و در چنين مواقع و فرصت­هاي تاريك و باريك، آنان از آب گِل­آلود ماهي مقصود را صيد مي­كنند. هرگاه كشور در آستانه­ي فروپاشي و سراشيبي قرار گيرد، آنها از فرصت به دست آمده در جهت احقاق حقوق تضييع شده، كسب فرصت­هاي برابر سياسي و احياناً داعيه­ي خود مختاري و يا تجزيه­ي كشور، سوء استفاده مي­كنند و بر اين اساس، حاكميت وضعيت فتنه و آشوب در كشور، وضعيت مطلوب و محبوب هزاره­هاست. و اين يعني عدم وفاداري و پايبندي اين مردم به آرمان­هاي ملي، وحدت ملي و زير سؤال رفتن وفاداري آنان نسبت به ميهن و سرنوشت مشترك.

اينجاست كه آقاي موسوي و هم­قطارانش به جاي اصلاح ابرو، چشم را كور مي­كنند و عامدانه يا كاهلانه، ادعا و اتهام بدخواهان مردم هزاره را به كرسي مي­نشانند كه در يك جنگ رواني اعلام نشده عليه اين مردم مي­گويند: اينان به كشور و سرزمين افغانستان و آرمان­هاي اجتماعي و ملي مردم آن، علاقه و صداقت ندارند؛ بلكه نگاه شان به بيرون مرزها و بيگانگان است و آرزوي فروپاشي كشور افغانستان را در سر مي­پرورانند. پس اتهام عدم صداقت و در نهايت، خيانت به كشور و آرمان­هاي اجتماعي به آنان مي­چسپد و سركوب و انزواي شان به اتهام مذكور، مجاز و مشروع است.

چنانكه ملاحظه مي­كنيد آقاي موسوي به قصد تجليل و تحسين از كاركرد و كارنامه­ي يك مجموعه­ و حلقه­ي كوچك سياسي، يك گروه بزرگ قومي ـ مذهبي را در مظّان اتهام قرار مي­دهد؛ در حالي كه افراد، احزاب و حلقات سياسي و قومي خاص را بايد قرباني منافع و مصالح جمع كرد؛ نه جمع و جماعت را قرباني مطامع و خطاهاي افراد و احزاب.

اين­جاست كه مي­گويند: بد دفاع كردن از يك انديشه يا يك مجموعه، مهلك­ترين صدمه و ضربه را متوجه آنها مي­سازد. در اينجا نيز دفاع تندروانه و ناشيانه­اي داكتر موسوي و امثال او از هزاره­ها و تجليل و تحسين آنان از بزكشي غرب كابل، آب به آسياب بدخواهان اين مردم مي­ريزد و ادعاهاي رقباي آنان را توجيه­پذير و قابل اثبات مي­سازد.

متن كامل(218.kb)