بي گناهي كم گناهي نيست !

صاحب اين قلم - كه از طرفي متصف به صفت آوارگي و بي­ وطنيست و از جانب ديگر متهم و بلكه مجرم به جرم سنگين افغاني بودن - در دهه­ي هفتاد خورشيدي، در يك تعطيلات تابستاني، هواي كار كردن به سرم زد. عازم پايتخت (تهران) گشتم و در فضاي سبز شهرداري تهران مشغول به كار شدم.

سرپرست يا سركارگر ما پيرمردي بود بنام "عرب" كه در تأخير پرداخت حقوق كارگران از اشهر مشاهير شهر به شمار مي­آمد. چند باري دستمزدم را مطالبه كردم كه طبق معمول و انتظار، پاسخ منفي بود و موكول به بعد. روزي با عصبانيت به او گفتم:

اگر دستمزدم را ندهي از تو شكايت مي­كنم. او برگشت و گفت: اگر بار ديگر اين سخن را از تو بشنوم، تو و همۀ هم­آتاقي­هايت را به زندان مي­اندازم. من گفتم: چطور و به چه جرمي؟ گفت: فردا مي­روم به پاسگاه محل شكايت مي­كنم كه اين چند نفر افغاني، شب گذشته خانه­ام را سرقت كرده­اند. من در پاسخ گفتم:

پاسگاه و دادگاه از تو شاهد و مدرك مطالبه مي­كنند و تو براي اثبات دزد بودن ما چه مدركي داري؟ او با ريشخند معناداري پاسخ داد:

همين كه به پليس بگويم طرف يا متهم "افغاني" هست، ديگر هيچ شاهد و مدركي لازم نيست!

نگارنده­ي اين سطور كه در آن زمان، سرد و گرم روزگار را چندان نچشيده بودم، سخن آن مردك را نشانه­ي سفاهت و حماقت او تلقي كردم. اما بعدها كه سرد و گرم روزگار بدكردار را بيشتر چشيدم و ريش بدكيش را هم در آسياب مهاجرت سپيد كردم، به تجربه دريافتم كه آن مردك بيچاره چندان هم بيراه نمي گفت و مجرم بودن افغاني جماعت در ذائقه مردم ايران از كفر ابليس هم مشهورتر است و بي­نياز از اقامه­ي برهان و استدلال. در نگاه و ديدگاه آناني كه بوي نفت به مشام شان خورده و انسانيت انسان­ها و كرامت فرزندان آدم را با ترازوي دلار و ماديات وزن مي­كنند و فضيلت آدميان را نه با معيار تقوا و پروا، بلكه با مقياس درهم و دنيا مي­سنجند؛ جمعيت پريشان افغان­ها از آنجا كه انسان­هاي نادار و فاقد نفت و دلار هستند، ذاتاً آدم­هاي خطاكار و مجرم به شمار مي­آيند؛ زيرا هيچ­يك از معيارهاي انسانيت را در عرف و ديدگاه مردم ايران دارا نمي­باشند. در لغت­نامه­ي ساكنان اين سرزمين، واژه­هاي افغاني و مجرم داراي يك معني و مفهوم هستند و در منطق ارسطويي آنان، ميان افغاني و مجرم، از نسب اربعه تساوي كامل برقرار است.اين تساوي آنچنان در نهاد مردم ايران نهادينه شده است كه حتي جنايتكارترين فرد تاريخ معاصر ايران يعني "خفاش شب" هم نخست خود را افغاني معرفي مي­كند تا به سيره و رويه­ي مشهور عمل كرده باشد.

عارفِ عابد و معلم مهذب اخلاق! شيخ حسين انصاريان در كيلاس اخلاق و عرفان خود، دليل و علت آنهمه جرم و جنايت مسعود رجوي رهبر سازمان مجاهدين خلق ايران را در اين نكته و راز مي­بيند كه مادر نامبرده "افغاني" بوده است. در جامعه­ي كه عارف و خفاش، صوفي و جاني­اش، همسو و همصدا يك تلقي و پندار را فرياد كنند، بدون ترديد اجماع ملي و وفاق جمعي پيرامون آن پندار پديد آمده است.

در حالي كه از منظر حقوقي و فقهي، اصل و اساس بر برائت و پاكي انسان­هاست، مگر اينكه خلاف آن ثابت گردد؛ اما در ذائقه­ي مردم و دولت ايران، اصل بر مجرميت و گنهكاري افغان­هاست، مگر اينكه خلاف آن ثابت شود.

من خاطره­ي فوق را - كه حدود 15 سال عمر دارد- تقريباً فراموش كرده بودم؛ تا اينكه نقل يك حكايت و روايت از سرگذشت مهاجران افغاني مقيم قزوين در هفته­ي پيش (آخر مهر و اول آبان) بارديگر آن خاطره را از بخش ناخودآگاه به بخش خودآگاه ذهنم آورد. عصر روز جمعه سوم آبان (عقرب) دوستي از فرهيختگان قوم و فعّالان عرصه­ي هنر و ادب، به منزل ما آمد. اگر نامش را ذكر كنم شايد بسياري از خوانندگان بشناسد؛ اما به دليل شرايط خاصي كه او دارد، يقيناً راضي به ذكر نامش نيست.

نامبرده روز قبل (پنجشنه دوم آبان) از شهر و استان قزوين آمده بود و سرگذشت ذيل را كه براي ده نفر از اقوام و آشنايان او در هفته­ي گذشته در قزوين اتفاق افتاده است، به شرح زير روايت كرد كه من چكيده و مضمون گفته­هاي او را در اينجا نقل مي­كنم:«دولت ايران برخي از شهرها و استان ها را بعنوان مناطق ممنوعه براي سكونت و حضور افغان­ها اعلام كرده است. در استان قزوين، نفس شهر قزوين از مناطق ممنوعه نيست؛ اما شهرك­هاي صنعتي اطراف آن جزء مناطق ممنوعه است. تعدادي از اقوام و آشنايان ما از سال­ها پيش در يكي از اين شهرك­ها زندگي مي­كنند و يكي از آنان در آنجا كارخانه يا كارگاه "پلاستيك" دارد كه حدود ده نفر كارگر مهاجر در آنجا مشغول به کار هستند.

صبح يكي از روزهاي هفته­ي پيش (27 مهر تا 3 آبان) مأموران نيروي انتظامي به كارگاه يادشده سرازير مي­شوند و تمام ده نفر كارگر آنجا را بازداشت مي­كنند. پس از انتقال به بازداشتگاه و بازجويي از آنان، مشخص مي­شود كه همه­ي آنان داراي مدارك اقامتي (كارت مهاجرت) معتبر هستند. بازداشت چنين افرادي از نظر كمیسارياي پناهندگان سازمان ملل، عمل خودسرانه و غيرقانوني تلقي مي­شود و هرگاه چنین مواردی به آن کمیساریا گزارش داده شود، عکس العمل نشان می­دهند و بر دولت ایران فشار وارد می­کند.

به دنبال این رویداد، نیروی انتظامی قزوین حدس می­زند که شاید بستگان افراد دستگیرشده، موضوع را به کمیساریای پناهندگان گزارش کنند و ممکن است مسؤلان محلی در قبال این عمل غیرقانونی، مورد پرسش و بازخواست قرار گیرند؛ و لذا آنان پیشدستی می­کنند تا ماهیت ماجرا را عوض کنند و قضیه را از موضوع دستگیری افغان­های غیرمجاز به موضوع بازداشت مجرمان و سارقان، تغییر مسیر دهند. شبِ همان روز حادثه، ناگهان شبکه­ی تلوزیون محلی استان قزوین در اخبار شبانگاهی خود، تصاویر ده کارگر دست­بند به دست افغانی را نشان می­دهد و اعلام می­کند که با تلاش و هوشیاری فرماندهی انتظامی استان، ده سارق افغانی صبح امروز در اطراف شهر قزوین دستگیر گردیدند!»

بدین­ترتیب، سربازان آقا امام زمان و جان­نثاران دولت عدالت محور در استان قزوین، با یک تیر چندین نشان می­زنند: از طرفی، خطا و قانون­شکنی آشکار سربازان آقا را با قربانی کردن چند کارگر نیگون­بخت افغانی، سرپوش می­گذارند؛ از طرف دیگر جلوی هرگونه اعتراض احتمالی کمیساریا و دیگر سازمان­های مدافع پناهندگان را سدّ می­کنند، زیرا بازداشت شدگان به اتهام سرقت دستگیر شده­اند و این موضوع ارتباطی با مسأله پناهندگی آنان ندارد تا در حیطه­ی مسؤلیت کمیساریا و سازمان­های مشابه قرار گیرد؛ از جانب سوم، ده نفر کارگر غیر مجاز اتباع بیگانه را به زندان "عدالت محور" دولت اصول­گرا می­اندازند و در مقابل برای ده نفر ایرانی، تولید شغل می­کنند؛ و از جانب چهارم، این سربازان جسور و غیور ولی عصر که در طی مدت پنج دقیقه، ده سارق (احتمالاً مسلح و خطرناک!) را یکباره و یکجا به دام انداخته­اند، لابد شایسته­ی ارتقاء مقام، افزایش پاداش و دیگر تشویق­های مادی و معنوی هم هستند.

بدین­ترتیب، در جمهوری اسلامی ایران داشتن مدارک معتبر پناهندگی نیز ممکن است اسباب درد­سر مضاعف وجرم سنگین­تر پناهنده گردد و او را از وضعیت "غیرمجاز" به "سارق مجرم" تبدیل کند.

بی­گناهی کم گناهی نیست در دیوان عشق  

یوسف از دامان پاک خود به زندان می­رود