ترکیه رابهتربشناسیم

مقدمه ای درشناخت ترکیه

جمهوری ترکیهٔ، کشوری است در خاورمیانه و  قسمتی از آن در اروپا واقع است. ترکیه در سال ۱۹۲۳ به رهبری مصطفی کمال پاشا (آتاترک) جانشین امپراتوری عثمانی شد.

تاریخ

دولت عثمانی به دلیل شکست در جنگ اول جهانی از هم پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش واقع شد. مصطفی کمال پاشا به دلیل سازماندهی مقاومت ملی علیه دول خارجی قهرمان ملی ترکیه گردید و توانست جمهوری ترکیه را بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا کند و ملقب به آتاترک شد.

بعد از یک دوران تک‌حزبی و حکومتی نسبتاً غیر دمکراتیک در سال ۱۹۵۰ حزب دمکرات از گروه سیاسی مخالف قدرت را بدست گرفت و به تعداد احزاب اضافه شد ولی آزادی سیاسی با دوره‌هایی از کودتاهای نظامیان در سالهای ۱۹۶۰، ۱۹۷۱ و ۱۹۸۰ شکسته شد.

در سال ۱۹۷۴ ترکیه با دخالت نظامی خود بر علیه کودتای یونانیان در قبرس مانع از الحاق قبرس به یونان شد.

در سال ۱۹۹۶ باز نیروهای نظامی دولتی را که با برنامه‌های اسلامی روی کار آمده بود، ساقط کرد.

از سال ۱۹۸۴ تاکنون حزب کارگران کردستان و حکومت ترکیه درگیری‌های نظامی بسیاری داشته‌اند که باعث مرگ بیش از ۳۰۰۰۰ نفر گردیده است.

ترکیه در سال ۱۹۴۶ به عضویت سازمان ملل در آمد و در سال ۱۹۵۲ به ناتو پیوست. ترکیه عضو جنبی جامعه اروپا است و اکنون با اجرای اصلاحاتی سعی در تحکیم و تقویت مردمسالاری و اقتصاد خود را دارد تا بتواند مذاکرات برای عضویت در اتحادیه اروپا را آغاز نماید.

مردم ترکیه و زبان آنها

زبان مردم ترکیه ترکی است. از دیدگاه نژادی مردم ترک زبان ترکیه آمیزه‌ای از یونانیان، ارمنی‌ها، کردها، لازها، چرکس‌ها، ترک‌ها و عرب‌ها و هستند. کردهای ترکیه بیشتر در جنوب شرقی و شرق کشور زندگی می‌کنند. زبان رسمی این كشور ترکی است. گروهای قومی کوچک‌تر در ترکیه عبارت‌اند از آذری ها(شمال شرق)، لازها (شمال)، عرب‌ها (جنوب) و ارمنی‌ها (استانبول).

ترک‌های ترکیه از اقوام ترک سلجوقی بودند که از آسیای میانه به فلات آناتولی کوچ کردند و پس از غلبه بر امپراتوری بیزانس (روم شرقی)، امپراتوری عثمانی را در آنجا بنا نهادند.

موقعیت جغرافیائی ترکیه

ترکیه در غرب قاره آسیا قرار گرفته است. منطقه جغرافیائی که ترکیه در آن قرار دارد آناتولی و آسیای کوچک (آسیای صغیر) نیز نامیده می‌شود.

ترکیه پیوندگاه دو قاره مهم آسیا و اروپا است. ترکیه در جنوب شرقی اروپا و جنوب غربی آسیا واقع شده است و بین 5/36 و 42 درجه عرض شمالی و 26 و 45 درجه طول شرقی در نیمکره شمالی قرار گرفته است، سرزمین ترکیه بصورت مستطیلی قابل تصور است که طول آن از شرق تا غرب 1660 کیلومتر و عرض آن بطور متوسط 550 کیلومتر می‌‌باشد. ترکیه از سه طرف با دریا احاطه شده است. از دیدگاه وسعت ترکیه با 780,580 کیلومتر مربع مساحت (کمتر از نصف مساحت ایران) سی و پنجمین کشور جهان بشمار می‌آید.

ترکیه شش همسایۀ آسیایی و دو همسایۀ اروپایی دارد. کشورهای هم مرز ترکیه عبارت‌اند از: جمهوری آذربایجان 9 کیلومتر، ارمنستان 268 کیلومتر، ایران 499 کیلومتر، بلغارستان 240 کیلومتر، گرجستان 252 کیلومتر، عراق 352 کیلومتر، سوریه 822 کیلومتر، یونان 206 کیلومتر

) در مجاورت مرزهاي غربي آسيا در همسايگي ايران كشوري قرار دارد با سابقه طولاني و پشتوانه عظيم تاريخي و فرهنگي كه اكثريت عظيم مردم آن مسلمانند و در زماني نه چندان دور امپراتوري عثماني يعني آخرين نمونه خلافت اسلامي را اداره مي كردند و هنوز هم بيش از هر چيز خود را مسلمان مي دانند و اغلب نمادها و نمودهاي تاريخي و فرهنگي آنها خميرمايه شرقي دارد.

۲) در منتهي اليه شرق اروپا و در سواحل مديترانه كشوري قرار دارد با نظام سياسي لائيك كه رسما به صورت دمكراتيك اداره مي شود و نهادهاي مدني و سياسي و حقوقي آن با معيارها و هنجارهاي اروپايي انطباق دارد و مردم و دولت آن يكصدا و همسو در تلاشند تا هرچه سريعتر به اتحاديه اي بپيوندند كه نماينده وحدت و هماهنگي منافع اروپايي است و در اين راه از هيچ گونه كوششي دريغ نمي كنند و حتي تحقير را به جان مي خرند به اين اميد كه زمان بزرگي فرا رسد.

۳) كداميك از اين دو كشور تركيه است؟ آيا تركيه كشوري اروپايي است يا آسيايي؟ احتمالا كسي به درستي پاسخ اين سؤال را نمي داند. اصولا چرا بايد فرض كنيم كه ميان اين دو جنبه تعارض و تضادي وجود دارد؟ آيا نمي توان تصور كرد كه تركيه يا هر كشور ديگري عناصري از هر دو فرهنگ آسيايي و اروپايي را داشته باشد و اين عناصر به گونه اي با هم همزيستي مسالمت آميز داشته باشند؟ به نظر مي رسد كه بسياري از سياستمداران و انديشمندان و حتي مردم عادي در تركيه چنين نظري دارند. آنها بر اين عقيده اند كه وجود عناصر فرهنگ اروپايي و آسيايي در اين كشور بيانگر غنا و تنوعي است كه در اغلب كشورهاي ديگر آسيا و اروپا يافت نمي شود پس اين امر نقطه قوتي براي تركيه است كه بايد آن را غنيمت شمرد. اما ديگران چنين عقيده اي ندارند.

۴) سه نيروي قدرتمند زندگي سياسي را در تركيه تحت تإثير قرار مي دهند. نخست ملي گرايي نيرومندي كه با ظهور ترك هاي جوان قدرتي فزاينده يافت و شخص آتاتورك بزرگترين نماينده آن بود. ناسيوناليزم تركي كه گاهي در شكل پان تركيسم تجلي مي كند مهمترين عامل شكل گيري دولت و كشور جديد تركيه و ادامه يافتن آن در قرن بيستم ميلادي به شمار مي آيد. نيروي قدرتمند ديگري كه در زندگي سياسي مردم تركيه نقش فوق العاده مؤثر و قدرتمندي ايفاء مي كند صورت خاصي از غرب گرايي است كه بخش عمده اي از طبقات متوسط و بالا به ويژه نظاميان،روشنفكران و صاحبان صنايع و بازرگانان در طيف حاميان و حاملان آن قرار دارند. اين نگرش از هنگام ايجاد تركيه جديد به دست كمال آتاتورك در ساختار دولت و نهادهاي عمومي و مدني نفوذ داده شد و در قانون اساسي تركيه به عنوان ايدئولوژي رسمي دولت لحاظ شد. در واقع اين دو نيروي سياسي يعني ناسيوناليزم تركي و غرب گرايي از همان هنگام كه آتاتورك دولت جديد را بنيان نهاد همواره به مثابه دو نيروي همزاد تلقي شده اند و بسيار كسان چه در تركيه و چه در خارج از اين كشور اصولا اين دو نيرو را يكي مي پندارند و تصوري از دو گانگي اين دو عنصر ندارند. حال آنكه ملي گرايي تركي مي تواند اشكالي متفاوت با آنچه تاكنون داشته است به خود بگيرد و اين نكته اي است كه به تازگي با تقويت نيروي سوم يعني اسلام سياسي در تركيه به تدريج مورد توجه قرار گرفته است. اسلام دين مردم تركيه است و آنها از قرن ها پيش بر اساس تعاليم آن زيسته اند. همچون اغلب كشورهاي اسلامي، اين دين چنان در تارو پود مردم تركيه درآميخته است كه هرگز نمي توان روزي را تصور كرد كه ارزش ها و هنجارهاي ديني از زندگي اين مردم بيرون برود. البته تا زماني كه اسلام را نيرويي غير سياسي به شمار آوريم شايد چندان مشكلي در ادامه يافتن وضع كنوني پيش نيايد اما واقعيت اين است كه امروز اسلام نيروي سياسي بسيار توانمندي است كه نه تنها گرايش غرب گرايانه سنتي را در تركيه به چالش فرامي خواند بلكه ناسيوناليسم تركي را نيز تحت الشعاع قرار داده است و برخي بر اين باورند كه ناسيوناليسم تركي نيز با گذشت زمان تا حدودي رنگ و لعاب ديني به خود مي گيرد چون محتواي ملي گرايي تركي قابل تغيير است.

حاصل تعامل اين سه نيروي سياسي در تركيه هرچه باشد تأثيري بر اين واقعيت نمي گذارد كه به رغم گذشت چند دهه ،تعارض هاي گوناگون و تو در تويي كه تركيه با آن روبروست نه تنها حل نشده بلكه دشوار تر و پيچيده تر شده است. اين تعارض ها بيانگر نوعي بحران هويت است. بحراني كه ميراث دوران امپراتوري و سپس كماليسم به شمار مي آيد. در حال حاضر نمودهاي بي شماري از اين بحران هويت را مي توان مشاهده كرد. از يكسو پيوستن به اتحاديه اروپايي با شعار «ما اروپايي هستيم »به آرمان سياسي بزرگ مردم و دولتمردان تركيه مبدل شده است و دولت اين كشور با پشتيباني و حمايت تقريبا همه مردم و احزاب و جريان هاي سياسي مي كوشد تا به هر قيمت به اين هدف دست يابد. براي دستيابي به اين هدف تركيه تاكنون از خير بسياري از مواهب گذشته و سختي ها و تحقيرهاي زيادي را تحمل كرده است و با وجود اين اتحاديه اروپايي هر روز موانع جديدي در اين مسير قرار مي دهد و از هر طرف اروپا صداهاي مخالف كساني كه اتحاديه اروپايي را باشگاه ملل مسيحي مي دانند و تركيه را بيگانه مي خوانند شنيده مي شود. امروز در ورزشگاه هاي اروپايي هرگاه تيم فوتبالي از تركيه در برابر يك تيم اروپايي قرار مي گيرد تماشاچيان تيم رقيب اين شعار را سر مي دهند كه : «ما اروپايي هستيم شما اهل كجاييد؟

• در حالي كه اكثر مردم تركيه طرفدار مسئله حجاب هستند ما با اين وضعيت آينده سياسي حزب حاكم عدالت و توسعه را چگونه مي بينيم؟

دو جامعه سنتي و صنعتي در تركيه كنار هم زندگي مي كنند ممكن است در اين جامعه افراد خيلي مدرن باشند اما حجاب را هم رعايت كنند. از طرفي ممكن است فرد خيلي سنتي باشد ولي حجاب نداشته باشد اما واقعيت اين است كه جامعه سنتي يا لايحه هاي اسلامي تركيه به شدت طرفدار حجاب هستند و اين در واقع بحران هويتي است كه نه تنها در تركيه بلكه در تمام كشورهاي خاورميانه وجود دارد.

با اين توضيحات بايد تأكيد كنم سه عنصر غربي، تركي و اسلامي بر تركيه حاكم است و پذيرش اين مسايل بستگي به ظرفيت نظام دارد حال اين نظام سياسي دست اسلام گراها است اما اين گروه قصد ندارند از دين و مذهب به عنوان ابزار استفاده كنند. در اين نظام افراد حق انتخاب حجاب دارند.

حزب عدالت و توسعه به هيچ وجه قصد ندارد به نظام سكولاريسم يا كماليسم ضربه بزند چون خط قرمزها را مي دانند، حد خود را مي دانند و تجربيات گذشته اربكان را دارند

•اما آيا ممكن است يكي از اين دو جامعه (سنتي يا صنعتي) ديگري را ببلعد و قدرت را از آن خود كند؟

به نظر من اصلا چنين چيزي نيست و هرگز يكي از دو جامعه، جامعه ديگر را هضم نخواهد كرد. اين دو جامعه با همديگر زندگي مسالمت آميزي دارند و اختيار را به انتخابات و صندوق هاي رأي داده اند. هيچ كدام از اينها قصد ندارد با خشونت مسايل خود را حل كند. اين حاكميت دوگانه در كشورهاي خاورميانه وجود دارد.

آن چيزي كه مشخص است سياست عليا كنار سياست سفلي زندگي مسالمت آميزي دارد. وجه مشترك اين جوامع اين است كه همه چيز از بستر اسلامي نشات مي گيرد كه  تفكرات اين چنيني در اين گونه جوامع حكايت از تمرين براي دموكراسي است اين الفباي تحمل است.از آن گذشته طرفداران نظام سكولاريسم در تركيه 80 سال با اسلام خواهي و حجاب مبارزه كردند، ارتش بارها كودتا كرد اما نتيجه اين شد كه اسلام گراها مجددا قدرت را به دست گرفتند و روي كار آمدند.

اين نشان داد كه افكار عمومي را با همين اردوغانيسم كه براي اولين بار پارلمان را يك كاسه كرد مي توان كنترل كرد. بنابراين هر كس جلوي افكار عمومي قرار گيرد بازنده است

ترکیه و مهار تورم

با كاهش نرخ تورم در كشور تركيه و دسترسي اين كشور به نرخ تورم تك‌رقمي 7/7 درصدي، اين كشور از لحاظ پايين بودن نرخ تورم در ميان 160 كشور جهان هم اكنون در رديف 60 قرار دارد اين در حالي است كه ايران از نظر بالابودن نرخ تورم در ميان 160 كشور جهان در رديف 8 قرار دارد.
عوامل مهم موفقیت ترکیه درمهار تورم: حذف كسري بودجه دولت از طريق مهار مخارج بخش عمومي، سرعت بخشيدن به روند خصوصي‌سازي و واگذاري‌هاي زايد دولتي، كنترل رشد دستمزدها، همراه ساختن افكار عمومي با طرح صادقانه مسائل، استفاده از منابع صندوق بين‌المللي پول براي مهار بحران بدهي‌ها، سالم‌سازي روابط مالي دولت و مبارزه جدي و موثر با مفاسد اقتصادي را از جمله راهكارهاي اصلي دولت تركيه براي مهار و كاهش تورم ذكر كرد و افزود: تركيه با تكيه بر سياست‌هاي مذكور نرخ تورم را از 9/40 درصد در سپتامبر 2001 ميلادي به زير 10 درصد در سال 2005 ميلادي كاهش داد كه در تاريخ 35 ساله اخير اين كشور اقدامي بي‌سابقه بوده است. مهمترين دليل موفقيت تركيه در مهار تورم، موضوع كليدي كاهش هزينه‌هاي دولتي و تشويق بخش خصوصي براي ايجاد كار و سرمايه‌گذاري مولد بوده است.

اسلامگرایان ترکیه هم سکولار هستند

  اگر مراد از سکولاریسم، در معتبرترین تعریف، اعتقاد به جدایی نهاد حکومت از نهاد دین باشد، آشکار است که اسلامگرایان ترکیه نیز به این اصل التزام و اعتقاد دارند. تایید این مسئله نیز بارها از زبان اردوغان و گل شنیده شده است. برخلاف ادعای نظامیان و مخالفین دولت، هیچگونه مدرکی دال بر هدایت حرکتی خزنده برای تشکیل حکومت دینی از سوی حزب عدالت و توسعه وجود ندارد.

     آشکار است که در برخی موارد به عمد از واژه سکولاریسم به جای لائیسیسم استفاده می شود. مخالفین دولت اسلامگرای ترکیه پیش از آنکه سکولار باشند لائیک هستند. سکولاریسم رویکردی ضد دین ندارد. این لائیک ها هستند که دین زدایی را نه فقط در عرصه حکومت که حتی در عرصه اجتماع در دستور کار قرار می دهند. در ترکیه جدال واقعی میان اسلامگرایان سکولار و لائیک های سکولار در جریان است.

ایران ازترکیه درس بگیرد

ترک ها از سده شانزدهم تا نوزدهم هماوردان خطرناک ما بودند و هرگاه نمی توانستند خاک ما را بگیرند مانند دیواری ما را از اروپای پیشتاز و سرمشق مدرنیته جدا می کردند. با اینهمه ترکیه به ما بسیار آموخت و امروز نیز یکی از کشور هائی است که سخنانی برای گفتن به ما دارد ــ از همان برخورد نخستین که چشم ما را بر اهمیت سلاح های آتشین گشود، تا اصلاحات (تنظیمات) سده نوزدهم که یکی از سرچشمه های جنبش بیداری و مشروطه ایران گردید، تا نمونهء «کشور- ملت» سازی آتا تورک که به رضا شاه سرمشقی داد، تا امروز که درگیر آزمایشی است که ایرانیان را سخت به کار خواهد آمد.

دمکراسی در بافتار (context) یک جامعه مسلمان، بسیار مسلمان تر از ایران، تازه ترین دستاورد جامعه ای است که شش سده با اروپا درآویخته و همپا بوده است و اکنون آرزوئی بالا تر از پیوستن به آن ندارد.

یک ابتکار حکومت ترکیه که برای همه کشور های مسلمان و به ویژه ایران اهمیت دارد بررسی علمی منابع تاریخی حدیث است که در مذهب هشتاد و چند در صدی از مسلمانان صرفا به گفتار و کردار پیامبر اسلام بر می گردد. چنانکه همه می دانند احادیث، دویست سال پس از مرگ پیامبر و از گفتار کسانی که مدعی شنیدن آنها از پیشینیان بوده اند گردآوری شده است. دویست سال در دوران پیش از فرهنگ نوشتاری در عربستان آن روز زمان درازی است و در آنچه مردمان در نسل های متعدد به یاد می سپارند و باز می گویند همه گونه دست ها برده می شود، به ويژه در گفتاورد هائی که به آنها اعتبار سخن خداوند می دهند. حکومت ترکیه که در اعتبارنامه اسلامی ش هیچ تردید نیست هیئتی را از کارشناسان به جدا کردن درست از نادرست حدیث ها گماشته است.

مشکل ملی ما اکنون رسیدن به اروپا نیست، واپس تر نیفتادن از همسایگانی است که سی سال پیش آرزومند روز ما می بودند

ترکيه می‌تواند به عنوان يک الگو در جهان اسلام شناخته شود. تجربه ترکيه در ساختن الگويی نوين از حکومت در جهان اسلام که تعامل دوسويه اسلام و مدرنيته را به نمايش می گذارد، راهبرد ديرينه روشنفکران دينی ايران

در صد سال گذشته بوده است. اگرچه هنوز برخی از مسائل مبهم مانده و شکل مطلوب يا آرمانی اين الگو قوام نيافته است، تجربه برادران ترک موجی از اميد را در ميان اسلامگرايان نوگرا در سطح منطقه پديد آورده است.

پيش بينی می شود که تلاش‌های آينده اين نحله فکری در همه کشورهای اسلامی بتواند نگرش جهانيان را نسبت به اسلام از يک مکتب خشونت طلب و عقب افتاده به يک مکتب نوگرا و طرفدار صلح تغيير دهد.

در طول سالهای رشد و پيشرفت اسلامگرايان در سيستم حکومتی ترکيه، تورم ۱۱۰ درصدی سال ۱۹۸۰، که در سال ۲۰۰۲ به ۹/۴۴ درصد رسيده بود، در دوره نخست رياست جمهوری آقای طيب اردوغان و حاکميت حزب عدالت و توسعه به ۷/۷ درصد در سال گذشته رسيد و همزمان نرخ رشد اقتصادی در سال ۲۰۰۵ به ۶/۷ درصد صعود کرد. درآمد سرانه مردم ترکيه، که در سال ۲۰۰۱، برابر ۲۱۲۳ دلار بود، در سال ۲۰۰۶ به ۵۴۷۷ دلار رسيد.

 توفيق اسلام‌گرايان ترکيه در رشد اقتصادی کشورشان، ايجاد فضای آزاد سياسی و بهبود کيفی زندگی مردم در دوره پيشين، بی‌ترديد در گرايش مردم ترکيه به سوی حزب ياد شده در اين دوره نيز اثرگذار بوده است. افزايش نرخ رشد اقتصادی و کاهش ميزان بدهی‌های خارجی از ۴/۷۸ درصد توليد ناخالص ملی در سال ۲۰۰۲ به ۸/۴۴ درصد در سال ۲۰۰۶ از نقاط قوت مديريت اين حزب اسلامی در دوره پيشين زمامداری آن است. همچنين، نحوه برخورد دولت اسلامگرا با مخالفانش نيز قابل تعمق است. يادآور می‌شويم که هيچ روزنامه‌ای در اين دوره به علت يا بهانه مخالفت با سياست‌های دولت توقيف نشد و فعاليت هيچ حزبی نيز به همين دليل متوقف نگرديد، کردها نيز، که تا پيش از آن همواره در تضاد با حکومت بودند، توانستند در مجلس ترکيه دارای فراکسيون شوند. به علت همين شيوه مديريت، در هيچ دوره‌ای عضو شدن ترکيه در اتحاديه اروپا تا اين حد برای ترکها قابل دسترسی نگرديده است

اشتباه ما دراستفاده ازواژگان

به نظر می رسد که استفاده از واژه «سکولاريسم» به جای «لاييسيسم» در ادبيات سياسی ايران يک اشتباه سهوی و عمومی است. مفهوم سکولارسيم، که به اوايل دوران مسيحيت در روم بازمی گردد، برای نخستين بار دررابطه با تفکيک ماليات امپراتور از ماليات کليسا مطرح شد. بدين ترتيب، سکولاريسم يک مفهوم سياسی در ارتباط با قدرت و حکومت بود. در اين معنا، سکولاريسم به جدايی نهاد دين (کليسا) از نهاد حکومت (دولت) اتلاق می شود. ريشه اين تفکر نيز، به گفته بسياری از متفکران به حضرت مسيح (ع) که گفته بود: "کار قيصر را به قيصر و کار خدا را به خدا واگذاريد"، باز می‌گردد.

اما «لاييسيسم» جنبشی بود که پس از قرون وسطی و همزمان با رنسانس آغاز گشت و واکنشی در برابر اختناق مذهبی و تفتيش عقايد در قرون وسطی بود. جنبش لاييسيسم بسيار فراتر از حوزه سياست به نوعی دين زدايی در تمام عرصه های اجتماعی پرداخت. اين جنبش، علاوه بر جدايی دين و دولت، بر بی توجهی نظام های سياسی به مسائل دينی تأکيد داشت و به ترويج الحاد رسمی می پرداخت. در واقع، اين جنبش نوعی دين زدايی از جامعه را در دستور کار خود قرار داد.

همچنين، بايد يادآور شد که گسترش مفهوم سکولاريسم از «جدايی نهاد دين از نهاد حکومت» به عبارتی کلی چون «جدايی دين از سياست» بی معناست. بسياری از روشنفکران دينی معتقدند که دين را نمی توان از جامعه مدنی حذف کرد.

بنا بر تجربه بشری، بايد به يک تفکيک ساختاری و کارکردی ميان دين و دولت پرداخت. برخی از فيلسوفان غربی نيز درسال های اخير برحضور دين در عرصه عمومی تاکيد کرده اند.

با توجه به تعاريف بالا کاملا روشن است که می توان سکولارها را به دو دسته ديندار و لاييک تقسيم کرد. سکولارهای دين‌دار در واقع به نوعی سکولاريسم حداقلی در مفهوم جدايی دين و دولت باور دارند، اما بر حضور دين در عرصه عمومی و در حوزه جامعه مدنی تاکيد می‌کنند. سکولارهای لاييک، اما، به تفکيک ساختاری و کارکردی دين و دولت رضايت نداده، دين زدايی را در تمام عرصه های عمومی و اجتماعی دنبال می کنند. در واقع، آنان بيش از آنکه بر مفهوم سياسی سکولاريسم تاکيد داشته باشند، متاثر از جنبش ضد دينی لاييسيسم هستند.

پيشگفتار بالا گويای اين نکته است که در کشور ترکيه، برخلاف اصطلاح رايج در ادبيات سياسی، اختلافی ميان سکولارها و اسلامگرايان وجود ندارد بلکه منازعه‌ای ميان سکولارهای اسلامگرا و سکولارهای لاييک در گرفته است. رجب طيب اردوغان به درستی خود را پايبند به ارزش های سکولار خوانده است چرا که اين مفهوم هيچ منافاتی با ديندار بودن و طرفداری از حضور دين در عرصه اجتماع ندارد. عملکرد اسلامگرايان حتی نشان داده است که می توان در سياست‌گذاری های عمومی مسائل دينی را نيز در نظر گرفت، بدون آنکه تفکيک ساختاری و کارکردی دين و دولت به خطر افتد يا آسيبی به دموکراسی و حقوق بشر وارد شود. از اين زاويه، يک دولت سکولار هم می‌تواند برخی از نياز های اجتماعی شهروندان ديندار را در کنار ساير نيازهای عمومی مردم برآورده سازد.

درترکیه اسلامگراها باسکولارها هیچ مشکلی ندارند

چه کسي گفته است که در ترکيه سکولارها و اسلامگراها در مقابل هم صف آرايي کرده اند؟ در ترکيه تاکنون هيچ کس با سکولاريسم مشکلي نداشته است. اصول سکولاريسم کاملاً ميان تمام گروه هاي مختلف (چه مذهبي و چه غيرمذهبي) پذيرفته شده است. مگر طيب اردوغان خود نگفت که حامي ارزش هاي سکولاريسم بوده است و خواهد بود؟ اگر به دنبال اختلافي مي گرديد شايد آن را ميان سکولارهاي مسلمان و سکولارهاي لائيک بيابيد. آنچه مورد اختلاف است سکولاريسم نيست، بلکه مذهب و لائيسيته است. به قول ابراهيم يزدي اين لائيک ها هستند که نوعي «سکولاريسم شرقي» را مستقر کرده اند که بيشتر از آنکه بر اصول سکولاريسم تکيه داشته باشد رنگ و بوي ضدديني به خود گرفته است. چه كسي گفته است كه سكولاريسم ضد دين است؟ اين تنها اختراع نظاميان ترک بود تا استبداد خود را به بهانه استقرار ارزش هاي سکولاريسم بر مردم ترکيه تحميل کنند. 

ما مي خواهيم به ترکيه برويم. پيشنهاد مي کنيد به استانبول برويم يا آنتاليا؟ خوب اگر فردي مذهبي باشيم شايد آنتاليا براي ما زياد مناسب نباشد. با اين حال کسي شما را از رفتن به سواحل مديترانه منع نمي کند. اين تنها يک انتخاب است. در ترکيه همه چيز انتخاب است. انتخاب ميان استانبول (اسلام پول - شهر اسلام) و آنتاليا. يا انتخاب ميان اسلامگرايان و لائيک ها. لذت انتخاب آزادانه است که مردم را ترغيب مي کند آن چيزي را انتخاب کنند که با درونيات شان بيشتر مانوس است. كسي در تركيه اسلام را به شما تحميل نمي كند و يا منعي براي شنا در سواحل مختلط مديترانه وجود ندارد. اسلامگراها مي گويند ما اسلام را بر کسي تحميل نمي کنيم، پس چرا لائيک ها اسلام زدايي را بر ما تحميل کرده اند؟ چرا نمي گذارند در محل کار خود نماز بخوانيم؟ يا چرا مسوولان دولتي اجازه ندارند براي خواندن نماز جماعت به مسجد بروند؟ اگر قرار است اصل انتخاب را محترم بدانيم، اين انتخاب هيچ تحميلي را برنمي تابد.چه از نوع اسلاميش و چه از نوع لائيك اش. تنها چيزي که ارزش دارد همان انتخاب آزادانه است به اضافه تمام جوانب و لوازمات آن.

دراین نوشتار سعی براین بود که با ذکر مواردی به عدم اختلاف اسلامگراها با سکولارها اشاره کنیم ودرنوشتاری در روزهای آتی به معرفی سکولاریسم درترکیه وهمچنین دلایل علاقه شدید ترکیه به پیوستن به اتحادیه اروپا واشاره خواهیم کرد.