دراین نوشتار برآنم درمورد دومعضل اساسی درکشورکه متاسفانه ایران درجهان دررتبه اول این دومورد قرار دارد بحث وراه های برون رفت ازاین دومعضل راعنوان کنم .
1-معضل فرارمغزها
2-معضل مصرف موادمخدر
متاسفانه برای رسیدن به این دومعضل برای اولی فقط کافیست دستهای بیشمار دراز شده به سمت خود رابفشاری چون دنیا ارزش مغزهای متفکر رامی داند
وبرای گرفتن مواد مخدر فقط کافیست دست خود را دراز کنی وبادست دیگر بهایش را پرداخت کنی
فرارمغزها
معضل فرار مغزها یک معضل بسیار نگران کننده است .و دارای اثرات زیانبار و تاسف آور ، و متاسفانه در کشور های جهان سوم خصوصا ایران آمار مهاجرت نخبگان روز به روز در حال افزایش است.
فرار مغزها فرآیندی است که بر محمل یک رابطه نامتعادل بین کشور های صنعتی پیشرفته و کشورهای کمتر توسعه یافته جهان سوم شکل می گیرد.و طی آن نیروی انسانی پرورده و نخبه از کشورها کمتر توسعه یافته به کشورهای صنعتی ثروتمند توسعه یافته تر منتقل می شود.و نتیجه نهایی این فرایند به سود خالص کشورهای صنعتی و زیان خالص کشورهای جهان سوم است.
اصطلاح فرار مغزها را برای نخستین بار انگلیسی ها به کار بردند.فرار مغزها ریشه در روابط تاریخی آمریکا و انگلستان داشت.و بیانگر انگیزش مهندس ها و پزشکان انگلیسی برای مهاجرت به آمریکا،با هدف کسب درآمد بیشتر و دستیابی به محیط کار مناسبتر در کوچ گاه بوده است.یادآوری می کنم که مفهوم این واژه در بیشتر زبان های اروپایی گویای معنای به سوی خود کشیدن و جذب مغزهای پرورده است .در حالی که معادل فارسی این اصطلاح ،مفهوم فرار کردن و دفع را با خود دارد.و برخی از نویسندگان مصری با عبارت دزدی مغرها از آن نام می برند.بنابراین با این که کوچ نیروی انسانی ورزیده و پرورده از جایی به جای دیگر واقعیت واحدی است.تحلیل گران ساکن مناطق توسعه یافته و قدرتمند ،این حرکت را جذب به درون مرزهای خود تلقی می کنند.و صاحبنظران ساکن در کشورهای موسوم به جهان سوم و کمتر توسعه یافته ،آن را نوعی دفع از اقامتگاه خود می دانند.
پیشینه بحث در مورد فرار مغزها درمنابع و مراجع بین المللی به دهه ۱۹۶۰ می رسد که نخست به طور موردی مفاله هایی درنشریات علمی انتشاریافت ..نخستین گردهمایی بین المللی در این باره در سال ۱۹۶۷ به وسیله مرکز پژوهشهای ارویائیان و کمیسیون مشورتی ایالات متحده درباره امور آموزشی و اجتماعی بین المللی در لوزان سوئیس برگزار شد.در این کنفرانس که دانشمندان و صاحب نظران ده کشور از سراسر جهان شرکت داشتند ،به موضوع فرار مغزها زیر عنوان فرار ماده خاکستری به بحث کشیده شد.و به صدور اعلامیه ای انجامید.که شامل دیدگاههای کنفرانس در هشت ماده بود. از آن پس فرار مغزها مورد توجه بیشتر سازمان ملل قرار گرفت و به صورت یک موضوع عمده مورد بررسی قرار گرفت.در سال ۱۹۶۸ کنفرانسی به سرپرستی یونسکو و موسسه کارآموزی و پژوهش سازمان ملل متحد ترتیب داده شد که نمایندگان عضو سازمان ملل در آن شرکت داشتند.در این کنفرانس درباره راه های جلوگیری از فرار مغزها بحث شد.
در ایران از دهه ۱۹۶۰ میلادی مطابق با دهه ۱۳۴۰ هجری شمسی ،مطالعه در باره این موضوع آغاز گردید.
در ایران دو عامل عمده را که می توان از جمله عوامل فرار مغزها نام برد عبارتند از :
الف) عوامل خارجی: که می توان به توسعه فناوری، مهیا بودن ابزار تحقیق و پژوهش در کشورها، عدم تعادل نیروی انسانی و... اشاره کرد.
ب) عوامل داخلی: این عامل به عنوان پدیده اصلی فرار مغزها است که خود شامل چند دسته همچون موارد زیر است:
۱) مسائل و مشکلات فرهنگی و آموزشی
۲) فقدان توسعه سیاسی
۳) فساد اداری و سوءمدیریت
۴) فقدان توسعه اقتصادی
5(عدم وجودآزادی بیان و
به عامل دیگری که می توان اشاره کرد بی توجهی مسئولا ن کشور به افراد نخبه و مدال آورمی باشد.به عنوان مثال می توان اشاره کرد به توجهی که مسئولان به امر ورزش و ورزشکاران دارند .اگر این توجه به افراد علمی کشور نیز می شد شاید فرار مغزها کمتر می شد.همانگونه که شاهد هستید .وقتی یک ورزشکار در صحنه جهانی مدال می آورد به او جوایز میلیونی ، خانه و امکانات ،می دهند . مراسم های انچنانی می گیرند.در حالی که وقتی یک دانشجو یا دانش آموز در صحنه جهانی مدال می آورد تنها با دادن چند سکه از او تشکر می کنند .و دیگر این شخص به فراموشی سپرده می شود.درست است که برخی از افراد می گویند ورزشکار همه به نوبه خود نخبه ورزشی است .اما این ورزشکار فقط چند صباحی می تواند در عرصه بدرخشد ودر حالی که اگر به یک شخصیت علمی توجه بیشتر شود تا پایان عمر خود در راه علم تلاش می کند و روز به روز اختراعات و کشفیات جدید از خود به جای میگذارد.و دیگران در آینده نیز استفاده خواهند کرد.همانند خدمات ابن سینا و رازی و سایر دانشمندان که هر روز ار آنها به نیکی یاد می شود.و اکثر کشفیات امروزی برگرفته از دانش آنهاست.
شایان ذکر است .تجلیل از نخبگان هر فنی لازم و مورد نیاز است .پس چه بهتر به نخبگان علمی و فنی توجه بیشتر شود.تا راه مهاجرت را در پیش نگیرند
یکی دیگر از عوامل فرار مغزها در کشور، توجه به مسائل مادی در مقایسه با سایر مسائل است که انسان ها و افراد را فراموش کنیم و تصور می کنیم هرکس ماشین و ابزارآلات فناوری در اختیار داشت خوشبخت است، در حالی که به عکس، هرچه پیشرفته تر باشد باید نقش عوامل انسانی در آن مهم تر، برجسته تر و بیشتر باشد، مثلاً نقش انسان در ژاپن ۸۰درصد است ولی نقش انسان در کشور ما کمرنگ است به طوری که بیشترین دغدغه کشور ما خارج نکردن ارز از کشور است. در حالی که ما هیچ توجهی به فرار مغزها نداریم به نظر می رسد همین تغییر نگرش نسبت به افراد انسانی و توسعه انسانی در فرایند توسعه، عامل مهمی در کاهش پدیده فرار مغزها است. با یک نگاه اجمالی به آمار و ارقام مربوط به پدیده فرار مغزها، پیامدهای بسیار ناگوار آن غیرقابل تصور می نماید از یکسو کشورهای صنعتی و به اصطلاح مقصد قرار دارند که عامل مهم در جذب نخبگان کشورها به شمار می روند و منبع مهمی برای جذب نخبگان، از سوی دیگر کشورهای مبدأ و جهان سوم قرار دارند که همه سرمایه و هستی خود را تقدیم بیگانگان می کنند با نگاهی به آمار و ارقام این معضل بیشتر آشکار می شود در حال حاضر بیش از ۱۵۰ هزار نفر مهندس و پزشک ایرانی در آمریکا زندگی می کنند و تمام ورودی های با رتبه دو رقمی کنکور سراسری دانشگاه های کشور، هرسال از بهترین دانشگاه های جهان دعوتنامه دریافت می کنند و قریب نود نفر از ۱۳۵ دانش آموزی که در چند سال اخیر در المپیادهای علمی صاحب مقام شده اند در یکی از بهترین دانشگاه های آمریکا به تحصیل مشغول هستند. براساس سرشماری ۱۹۹۰ آمریکا قریب ۲۲۰ هزار نفر خود را ایرانی تبار معرفی کرده اند که ۷۷درصد آنان دارای تحصیلات دانشگاهی هستند. براساس آمار ارائه شده تنها ۱۸۲۶ ایرانی عضو هیات علمی تمام وقت و رسمی در دانشگاه های آمریکا و کانادا به تدریس مشغول هستند که به احتساب استادان نیمه وقت به حدود ۵ هزار نفر می رسند در حالی که در سال ۷۳ تعداد استادان و دانشیاران شاغل در ایران ۱۵۰۰ نفر بوده که در سال ۱۳۷۵ به ۲۲۰ نفر رسیده و تعداد استادیاران نیز ۶ هزار نفر بوده است. زیان کشور ما از صادرات مغز، بالغ بر ۳۸ میلیارد دلار برآورد شده در حالی که درآمد سالیانه کشور از محل صادرات نفت قریب ۱۲ میلیارد دلار اعلام شده است.
بر اساس یک سری آمار و ارقام رسمی قریب ۳ میلیون نفر از ایرانیان به صورت مهاجر در ۲۰ کشور مهم جهان پراکنده اند که به ترتیب در آمریکا، کانادا، انگلیس، آلمان، فرانسه، سوئد، استرالیا، اتریش، ایتالیا، یونان، بلژیک، نروژ و ... سکونت دارند. همچنین در خصوص وضعیت اقتصادی مهاجران خارجی، به ویژه ایرانیان مقیم آمریکا آمده است آخرین آماری که اداره آمار آمریکا در سرشماری ۱۰ سال پیش ارائه داده نشان می دهد که ۴۶ درصد مهاجران خارجی ایرانی دارای مدرک لیسانس و بالاتر هستند و ۳۲ درصد در رده های بالای علمی و حرفه ای و ۲۲ درصد صاحبان شرکت های بزرگ تجاری، کارخانه های صنعتی، بیمارستان و ورزشگاه هستند و میانگین درآمد مهاجران ایرانی ۵۵ هزار دلار و میانگین درآمد شهروندان آمریکا ۳۵ هزار دلار است است.
هر چند تاکنون را حل اساسی جهت جلوگیری از فرار مغزها ارائه نشده اما برخی از کارشناسان را حلهایی را ارائه داده اند که عبارتند:
۱) جلوگیری از خروج نخبگان و تحصیلکردگان است که در برخی کشورها اجرا شده و روش شکست خورده ای است.
۲) «راه جبران»، راه حل دیگری که ارائه شده این است که محل زندگی افراد نخبه از نظر مکانی اهمیت ندارد بلکه باید از تخصص، مهارت و سرمایه آنها استفاده کرد که می تواند در ایران به کار گرفته شود. وجود انجمنهای دانشجویی، گروههای تحصیلکرده داخل و خارج، برپایی سمینارها در دستیابی به این هدف بسیار موثر خواهد بود
۳) «راه بازگشتی»، بدان معنا که شرایط مادی را به گونه ای فراهم کنیم تا افرادی که رفته اند برگردند. این راه حل در کره جنوبی به کار گرفته شده و تاکنون موفق بوده است. البته باید توجه داشت که این افراد هم تا زمانی در کشور باقی می مانند که شرایط مادی و حمایتی داخلی مشابه یا بهتر از خارج باشد.
جذب پیشگیرانه راه حل کارآمد دیگری است که هدف آن درگیر کردن نخبگان در مقوله توسعه و خارج کردن آنها از وضعیتی است که آنها خود را قربانیان توسعه نیافتگی تلقی نکنند بلکه توسعه نیافتگی را مشکل خود فرض کنند و در سخت ترین شرایط بمانند و کار کنند.
متاسفانه دولت مردان نه تنها به فکر برطرف کردن این معضل بزرگ که طبق آخرین ؟آمار جهانی متاسفانه ما در رتبه اولش قرارداریم نیستند بلکه این موضوع رابه کلی ردمی کنند.
«محمود احمدینژاد» رئیسجمهور در جمع نخبگان و تجار ایرانی مقیم امارات، تعبیر فرار مغزها از ایران را تعبیری «غلط» دانست و اعلام کرد که دولت نهم «از سفر ایرانیها به همه جای دنیا حمایت میکند»! احمدینژاد همچنین بدون اشاره به فرار سرمایههای ایرانی به دوبی تاکید کرد که او پیشرفت امارات متحده عربی را پیشرفت ایران و پیشرفت ایران را پیشرفت امارات میداند.
این اظهارات دکتر احمدینژاد و تاکید او بر این که فرار مغزها تعبیر غلطی است، در شرایطی صورت میگیرد که بنا بر آمارهای موجود، بخش عظیمی از سرمایههایی که منجر به توسعه سریع امارات متحده عربی گشته توسط ایرانیانی فراهم شده که به دلیل ناامنی اقتصادی، قوانین دست و پاگیر اقتصادی یا دلایل دیگر سرمایهگذاری در کشوری به غیر از ایران را ترجیح میدهند. این سرمایه در برآوردهای اغراقآمیز گاه تا حدود 200 میلیارد دلار و حداقل 35 میلیارد دلار تخمین زده شده است. انتقاد رئیسجمهور از «تعبیر فرار مغزها» همچنین در شرایطی است که سالانه بين 150 تا 180 هزار نفر از ايرانيان تحصيلكرده برای خروج از ايران اقدام میكنند و طبق آمار صندوق بين المللی پول، ايران از نظر فرار مغزها در بين 91 كشور در حال توسعه و توسعه نيافته جهان در مقام نخست قرار دارد.حال شما قضاوت کنید آیا زمانی که ما وجود بحرانی را رد کنیم امیدی به تلاش برای کنترل آن خواهد بود.
2-معضل دوم مصرف موادمخدر
متاسفانه کشور مابه خاطر موقعیت جغرافیای وهمجواری باافغانستان ونقش ترانزیتیش ازلحاظ مصرف مواد مخدر دررتبه اول جهانی قرار دارد که در ادامه به آن می پردازم.
اعتیادبلای هستی سوز
تنها فقر و بيكارى نيست كه كمر به نابودى خانواده ها بسته است. شيوع اعتياد، آن هم به بدترين و مرگ آورترين اشكالش، از مهمترين تهديدهايى است كه هر روز قربانيان عمدتاً جوان كم سن و سال را به كام مرگ مى كشاند. دراين ميان نوع و نحوه مواجهه ما با اين موضوع چنان دچار كلافگى و سردرگمى است كه بايد از عاقبت كار ترسيد.
واقعيت امر اين است كه هيچ يك از دولتهاى گذشته نتوانسته اند سياست درستى براى مواجهه با مشكل فراگير اعتياد در كشور ايفا كنند و نتيجه اوضاع نابسامان و آشفته معتادان امروز است.
نكته تلخ و دردناك در مورد شيوع و گسترش مواد مخدر درايران آن است كه فقر و بيكارى را مى توان در مدتى كوتاه مثلاً ۴ تا ۸ سال ريشه كن كرد اما اعتياد را هرگز. اخيراً در تحقيقى كه در منطقه آذربايجان شرقى انجام شده است ۸۲درصد مردم، اعتياد و گرايش به مواد مخدر را مهم ترين عامل تهديدكننده رفاه و امنيت اجتماعى و سلامت فرد مى دانند و با اين حال دركشور ما به دليل شرايط خاص اجتماعى مانند جوان بودن جمعيت و بالابودن آمار بيكارى و موقعيت جغرافيايى كه در كنار دو كشور اصلى تأمين كننده مواد مخدر دنيا (پاكستان و افغانستان ) قرار دارد با مصرف موادمخدر دست به گريبان است و بنابرآمارهاى غيررسمى جمعيت واقعى معتادان دركشور بيش از ۶ ميليون نفر است و اين آمار نشان دهنده رشد وحشتناك ده درصدى اعتياد در ايران است و بنابربرخى از آمارهاى تأييدنشده در تهران روزانه بيش از ۵ تن انواع موادمخدر مصرف مى شود . چنانكه مردم به كنايه يافتن هروئين و ساير موادمخدر را از خريدن سيگار راحت تر و سريع تر مى دانند.
درچنين شرايطى نبايد از قرارگرفتن در رتبه نخست جهانى در مصرف مواد افيونى تعجب كنيم. گسترش مسأله اعتياد به قدرى است كه دفتر موادمخدر و جرايم سازمان ملل دو سال پيش اعلام كرد كه ايران پيش از لائوس و قرقيزستان مشهورترين كشور مصرف كننده ترياك و هروئين در جهان و خطرخيزترين منطقه دنيا از نظر موادمخدر است.
موادمخدر: تعریف:به تمامی تركیبات شیمیایی گفته می شود كه مصرف آنها باعث دگرگونی در سطح هوشیاری مغز شود. مثل حالت سرخوشی و لذت، خواب آلودگی و سستی.
آثار مواد مخدر بر بدنمهمترین محل اثر مواد مخدر بر مغز است. در مغز گیرنده هایی وجود دارد كه این مواد بر آنها اثر می كنند. این گیرنده ها به 3 گروه تقسیم می شوند:
1- اثر بر گروه اول سبب تنظیم و كاهش احساس درد، كاهش فعالیت مركز تنفس، یبوست و اعتیاد می شود.
2- اثر برگیرنده های دوم سبب كاهش احساس درد، افزایش حجم ادرار و ایجاد حالت آرامش می شود.
3- اثر مواد مخدر بر گیرنده های گروه سوم سبب كاهش احساس درد می شود.
حدود بیست و پنج سال پیش مشخص شد كه در بدن انسان موادی شبیه مواد مخدر [مرفین] تولید می شود كه مهمترین آنها به نامآندورفین ها و آنكفالین ها است. به طور طبیعی وقتی بدن دچار آسیب های دردزا و حوادث ناراحت كننده می شود مغز این مواد را ترشح می كند و سبب كاهش احساس درد و ناراحتی می شود.
اثر مواد مخدر بر روی سیستم پاداش
در شرایط معمولی وقتی بشر از انجام دادن كاری لذت ببرد و به عبارتی دیگر پاداش بگیرد، از مناطق پایینی مغز او موادی به اسم دوپامین ونوراپی نفرین ترشح می شود و بر روی قشر و سایر مراكز حیاتی آن اثر می كند و احساس لذت و پاداش به او دست می دهد و سعی در تكرار آن عمل دارد. یكی از آثار مهم مواد مخدر فعال كردن همین سیستم است. بنابراین كسانی كه یك بار با این مواد آشنا می شوند چون سیستم پاداش در مغز آنها تقویت شده، تمایلی شدید به تكرار مصرف آنها پیدا می كنند. از بین مواد مخدر هروئین خیلی راحت تر در چربی حل می شود. مغز انسان مقدار زیادی چربی دارد، بنابراین در مقایسه با مرفین و مشتقات آن، هروئین پس از مصرف در طی زمان كوتاه تری روی مغز اثر می كند بنابراین آثار پاداش دهنده و خوشی آور و ضد درد سریع تری دارد. كدئین كه از مشتقات تریاك است به آسانی در سیستم گوارش جذب شده و در بدن تبدیل به مرفین می شود. در یك مطالعه روشن شده است كه در معتادان، یكی از آثار مصرف مواد مخدر ، كاهش جریان خون در بعضی از نواحی مغز است.
طبق تحقیقات کارشناسان امور اجتماعی و روان شناسان ، علل و انگیزه های گرایش به اعتیاد بسیارند و ما در اینجا به اجمال به برخی از آنها اشاره می کنیم .
1- بلوغ و نوجوانی
دوران بلوغ و نوجوانی یکی از حساس ترین دوره های زندگی به شمار می رود. در این دوره ی سنی خصوصیاتی از قبیل تشخص طلبی ، اعلام استقلال ، مخالفت جویی ، خودنمایی ، تبعیت از گروه های مرجع و ده ها صفت دیگر بروز می کند. دوره جوانی زمان بحران و شورش است. جوان با دارا بودن ویژگی خاص خود به دنبال هیجان است و در این راه اغلب به بیراهه کشیده می شود.
نتایج بررسی ها نشان می دهد که نوجوانان و جوانان ، بیشتر از گروه های سنی دیگر در معرض خطر اعتیاد قرار می گیرند.
2- اختلافات خانوادگی و تضاد و کشمکش بین والدین
درگیری های خانوادگی بین والدین موجب می شود که فرزندان از مراقبت و کنترل لازم برخوردار نباشند. این وضعیت و فضای نامناسب و نامساعد خانوادگی و عدم صمیمیت بین افراد خانواده موجب می گردد که فرزندان چنین خانواده ای برای خود دوستانی بیابند و با اهمال وغفلتی که در پرورش آنها شده، به سوی اعتیاد سوق داده شوند.
3- دوستان ناباب و معتاد
برخی از افراد سست عنصر و بی اراده وقتی می بینند دوستانشان با مصرف مواد مخدر نگرانی ها و گرفتاری های روحی خود را " خاموش می کنند " ، و حالت" آرامش " و" شادی موقتی" به دست می آورند، از روی کنجکاوی ترغیب می شوند تا با چند بار مصرف ، حالتی مانند آنان به دست آورند. اما همین گرایش موقت موجب اعتیاد می گردد و یک عمر بدبختی و پشیمانی را در پی می آورد.
4- نابسامانی های زندگی و بیکاری
بیکاری و فرار از مشکلات زندگی و عدم توانایی فرد در روبرو شدن با مسائل اجتماعی از دیگر عواملی هستند که موجب می شوند شخص، مواد مخدر را پناهگاهی برای خود تلقی کند و به آن پناه ببرد.
5- تنهایی، احساس بی پناهی، نداشتن دوستان خوب
تنهایی و بی کسی و شکست های اجتماعی و نداشتن دوستانی صالح، امین، دلسوز و مهربان نیز ممکن است فرد را به طرف اعتیاد سوق دهد.
6- فشارهای عصبی و روانی
در اکثر اوقات عوامل روانی و فشارهای عصبی ، کششی برای اعتیاد در فرد به وجود می آورد. مشکلات و نیازهای روانی و عاطفی برآورده نشده و عوامل نامساعد و ناراحت کننده ی زندگی ، شخص را به طرف مواد مخدر سوق می دهد.
7- لذت های نفسانی زودگذر
گروهی نیز با تصوری نادرست برای پیدا کردن آرزوهای گمشده خود به مصرف مواد مخدر روی می آورند و آن را منبع لذت و خوشحالی و رفع نیازمندی های خود می پندارند.
8- فراوانی و در دسترس بودن مواد مخدر
نمی توان انکار کرد که فراوانی مصرف مواد مخدر و در دسترس بودن و تهیه آسان آن، افراد معتاد و توزیع کنندگان را بر می انگیزاند و تأثیر بسیاری در معتاد کردن افراد زودباور به ویژه نوجوانان و جوانان دارد
9- توهم لذت جنسی بیشتر
برخی از افراد ، ریشه اعتیاد را در رابطه با امور جنسی می دانند و تصور می کنند مصرف مواد مخدر لذت جنسی را افزایش می دهد، اما واقعیت این است که مصرف مواد مخدر نه تنها توانایی جنسی را زیاد نمی کند، بلکه موجب اختلال در تعادل هورمون های جنسی و عقیمی در مردان و نازایی در زنان می شود.
10- روی آوردن به کارهای خلاف شرع ، عقل و عرف جامعه
در نزد فرد معتاد، ترس، وحشت و بزدلی جانشین شجاعت و شهامت و از خودگذشتگی می شود و چون فرد معتاد به کار و شغل شرافتمندانه بی اعتنا می گردد، ناچار برای به دست آوردن مواد مخدر و توهم درآمد بیشتر به کارهای خلاف شرع، عقل و عرف اجتماع مانند تکدی و دزدی روی می آورد یا واسطه فروش مواد مخدر می شود
اما گذشته از آثار ثابت شده مواد مخدر، مردم ممكن است با باورهای غلط زیر، اقدام به مصرف آنها كنند.
1- عقیده غلط دیگری كه وجود دارد، اثر این مواد بر روی بیماری هایی مثل قند یا دیابت است
2- برای تسكین درد
3- گاهی افراد بی اطلاع توصیه می كنند كه مصرف موادمخدر برای كاهش آلام روحی ، اضطراب ، افسردگی و سایر بیماری های روانی كه نسبتاً شایع و به شدت آزار دهنده هستند، مفید است.
4- توصیه دیگری كه ناآگاهان برای مصرف مواد مخدر دارند در مورد مشكلات روابط جنسی مردان به خصوص مردان جوان است. مشكلات جنسی در آنان معمولاً ریشه در هیجانات و اضطرابات شخص دارد اگر این مواد در موارد نادری از مشكلات فوق بكاهد، در طولانی مدت باعث ایجاد افسردگی و كاهش میل جنسی می شود
5- مواد مخدر یعنی مشتقات مرفین حركات پیش برنده روده ها را كند می كند و ترشحات آن را كاهش می دهد. دردهای دستگاه گوارش می تواند ناشی از افزایش حركات دودی روده ها باشد. در اسهال این حركت سریع و گاهی دردناك می شود. در بسیاری از هیجانات و اضطراب ها حركات لوله گوارش مختل شده، افزایش یا كاهش می یابد. مثلاً در روده های تحریك پذیر عصبی دل درد، دل پیچه یا اسهال و یبوست متناوب وجود دارد. اگر مبتلایان به این بیماری ها با مواد مخدر آشنا شوند، خطر اعتیاد جدی است. مثلاً در مورد اسهال كه همراه با افزایش حركات روده ای است، اگر مشتقات تریاك در دسترس شخص بیمار قرار بگیرد با توجه به كند كردن حركات پیش برنده روده و بهبود ظاهری اسهال خطر اعتیاد بعدی را دارد
6-متأسفانه بعضی از كسانی كه پس از رانندگی ممتد دچار خستگی می شوند پس از چند بار مصرف و احساس رفع خستگی و سرخوشی كاذب، در دام اعتیاد گرفتار می شوند.
7- این مواد حالت خمودگی، ابر گرفتگی شعور و یا آگاهی ایجاد می كنند یعنی می توانند بیداری بیش از حد بشر را كاهش دهند
اصولی ترین راه پیشگیری اعتیاد و درمان معتادان
باید دانست تا زمانی که مصرف کننده مواد مخدر داشته باشیم، موادمخدر از راه های مختلف به داخل کشور راه می یابد. بنابراین با اقدامات مؤثر در برخورد با قاچاقچیان مواد مخدر در داخل کشور و مناطق مرزی، راه حل های زیر نیز جهت کاهش، پیشگیری و درمان معتادان ارائه می گردد:
1- تحقیقات وسیع علمی به منظور شناسایی دقیق علل رویآوردن افراد ، به ویژه جوانان به اعتیاد
باید زمینه برای تحقیقات مراکز پژوهشی فراهم شود تا زمینه رشد این بلای خانمانسوز از میان برود و دیوار نامریی نیز در برابر اعتیاد به وجود آید. در بسیاری از کشورهای جهان ، کارشناسان پس از سال ها تجربه به این نتیجه رسیده اند که اصلی ترین راه مبارزه با مواد مخدر و خشکانیدن ریشه اعتیاد، برچیدن زمینه و انگیزه اعتیاد در نسل جوان است.
2- آموزش عمومی درباره علل و پیامدهای اعتیاد
آموزش عمومی و پیشگیری از اعتیاد باید به عنوان یک فرهنگ در جامعه همگانی شود.
3- شناخت دقیق نیازهای جوانان
اساسی ترین نیازهای جوانان، تحصیل، اشتغال ، ازدواج، مسکن، امکانات سالم تفریحی و ورزشی و... می باشد . با شناخت دقیق نیازها و تصمیم جدی برای برطرف نمودن این نیازها در حد توان توسط خانواده ها، جوانان، مسئولین و...، می توان امید جدی به پیشگیری از اعتیاد و درمان معتادان داشت.
4- نقش رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی
برنامه های مفید آموزشی، تربیتی، تفریحی و سرگرمی ، وسایل ارتباط جمعی ، بخصوص صدا و سیما می تواند در این زمینه ، نقش مؤثری داشته باشد. زیرا برنامه های تلویزیونی جذاب و آموزنده ، زمینه ساز گرایش جوانان به زندگی سالم و دوری از اعتیاد خواهند بود.
5- نقش بهداشت
در تمام جهان، «بهداشت» مقدم بر «درمان» است. در اعتیاد نیز پیشگیری از طریق آموزش و تشویق مردم بخصوص نسل جوان باید در صدر کارهای ستاد مبارزه با مواد مخدر قرار بگیرد.
6- مبارزه قاطع و پیگیر با سوداگران مرگ
7- نقش نهادها، مؤسسات و مراکز فرهنگی
واضح است که برای دور نگهداشتن جوانان از این بلای خانمان سوز، نهادهایی چون مدرسه ، مؤسسه های فرهنگی و ورزشی، نیروهای انتظامی، مؤسسه های مذهبی و... می توانند بسیار مفید و ثمربخش باشند ، اما اهمیت هیچ کدام از آنها به پای خانواده نخواهد رسید. خانواده به عنوان اساسی ترین واحد جامعه نقش به سزایی در دور نگهداشتن فرزندان از مواد مخدر دارد.
امامتاسفانه مواد مخدر پس از انقلاب تنها جنسي است که قيمت آن باکاهش روبرو شده است که اين امر نشان مي دهد شبکه عظيمي پشت اين پديده شوم نهفته است. ه
پس از انقلآاآا مارهاي غيررسمي، تعداد معتادان در ايران را تا 7 ميليون نفر ذكر كرده است و همين تعداد موجب شده ايران در راس كشورهايي قرار گيرد كه از اين پديده رنج مي*برند ب کاهش قيمت داشته موادمخدر امیزان کل مصرف سالانه مواد مخدر در کشور را حدود 700 تن است س
ت اعتياد به كراك در حال حاضر ۲۶ درصد از معتادان كشور را شامل ميشود.
كارشناسان به شدت نسبت به تغيير الگوي مصرف موادمخدر در ايران از مواد سنتي نظير ترياك، حشيش و هروئين به مواد صنعتي مانند كراك هشدار ميدهند. مادهاي كه درصد خلوص آن گاهي به 95 هم ميرسد و اين يعني مرگ! آنچه امروز منجر به وحشت برنامهريزان مبارزه با موادمخدر شده لبريز شدن بازار از موادمخدر مصنوعي جديد است كه هيچ بويي ندارند و روش استعمال آنان برخلاف ساير موادمخدر بسيار ساده و بيدردسر است.
اين روزها حتي شكل و شمايل دلالان و فروشندگان موادمخدر نيز با شكل و شمايل توزيعكنندگان ترياك تفاوت اساسي دارد، ديگر لازم نيست كه حتما دنبال يك چهره مشخص با تيپي تعريف شده بگردي كه روي صندلي پارك نشسته و دور و برش را ميپايد. اين روزها در گوشه و كنار خيابانها جواناني با ظاهر آراسته و با شكل و شمايلي كاملا طبيعي مشغول فروش انواع كراك و شيشه هستند.
تا حدود 3 سال قبل، از هر 100 نفر مراجعهكننده به درمانگاههاي ترك اعتياد 5 تا 7 نفر معتاد هروئيني و مابقي مصرفكننده ترياك بودند، در حالي كه اكنون بالاي ۷۰ درصد مراجعان را معتادان به هروئين و كراك تشكيل ميدهند.
درادامه درپژوهشی انجام شده در دانشگاه های دولتی تهران شیوع این معضل در دانشگاه ها بررسی شده که به شرح زیراست
جامعه آماري اين پژوهش شامل دانشجويان مقطع کارشناسي است که در دانشگاههاي دولتي تحت تابعيت وزارت علوم در شهر تهران مشغول به تحصيل بودهاند.
نمونه، شامل تعداد 2997 دانشجو به شرح ذيل بوده که به صورت تصادفي از دانشگاههاي تهران، اميرکبير، علامه طباطبايي، دانشگاه هنر، علموصنعت و تربيت معلم انتخاب شدهاند (تعداد پرسشنامههاي توزيع شده 3200 عدد بوده است.)
جنسیت | دانشگاه هنر | دانشگاه علامه طباطبایی | دانشگاه تربیت معلم | دانشگاه علم و صنعت | دانشگاه امیرکبیر | دانشگاه تهران |
مذکر | 413 | 75 | 137 | 58 | 293 | 157 |
مونث | 853 | 90 | 513 | 165 | 97 | 138 |
طي پژوهش مقدماتي موارد ذيل حاصل گرديد:
نوع رابطه با خانواده | تایید و حمایت خانواده | باور و تعهدات مذهبی | مصرف مواد دربین اعضای خانواده | عوامل خطر |
75 | 81 | 90 | 85 | 80 |
از مجموع افراد تحت پژوهش
1) 37.9 درصد، مذکر و 62.1 درصد، مونث بوده.
2) 93.1 درصد، مجرد و 6.6 درصد، متاهل و 0.3 درصد جدا شده.
3) 59 درصد در گروه سني 17 تا 20 سال، 38.6 درصد در گروه سني 21 تا 25 سال و 2.4 درصد در گروه بالاي 25 سال قرار داشتهاند.
همچنين
1) 59.7 درصد از اين افراد بومي و 40.3 درصد غير بومي بودهاند
2) محل سکونت 58 درصد افراد نمونهگيري شده نزد خانواده، 38.3 درصد خوابگاه، 2.7 درصد خانه دانشجويي و 1 درصد منزل خويشاوندان ذکر شده است. ميزان اعتقادات مذهبي دانشجويان مذکور به شرح جدول ذيل بوده است؛
درصد شرح وضعیت | اصلاً | کم | تاحدی | زیاد |
میزان اعتقاد به مذهب | 5.2 | 5.4 | 23.6 | 65.8 |
میزان اهمیت مذهب در زندگی فرد | 5.2 | 7.1 | 28 | 59.7 |
میزان عمل به آداب و توصیههای مذهبی | 5.3 | 11.4 | 50.8 | 32.7 |
افراد تحت پژوهش، ميزان دسترسي به مشروبات الکلي، مواد مخدر سنتي و صنعتي را به نحو ذيل ذکر کردهاند:
1. دسترسي يه مشروبات الکلي 63.9 درصد سخت و خيلي سخت و 36.1 درصد آسان
2. دسترسي به مواد مخدر سنتي 80.6 درصد سخت و خيلي سخت و 19.4 درصد آسان
3. دسترسي به مواد مخدر صناعي 78.4 درصد سخت و خيلي سخت و 21.6 درصد آسان
افراد فوق در ارتباط با ميزان شيوع مصرف سيگار، مشروبات الکلي، مواد مخدر سنتي و صنعتي در بين دوستان صميمي خويش قيد وضعيت ذيل را ذکر کردهاند:
1) 95.2 درصد دانشجويان مذکور اعلام داشته اند هيچ يک از دوستان صميمي آنان مواد مخدر سنتي و يا صنعتي مصرف نمي کنند. اين رقم در مورد سيگار 62.1 درصد و در خصوص مشروبات الکلي 69.6 درصد بوده است.
2) برابر تحقيق مذکور ميزان شيوع مواد مخدر به نسبت سيگار و مشروبات الکلي در بين دوستان صميمي افراد مورد پژوهش کم و برابر 4.8 درصد بوده است اين در حاليست که بررسي شيوع مصرف سيگار و مشروبات الکلي در بين آنها به ترتيب اعداد 37.8 و 30.4 را نشان مي دهد.
3) جزييات موارد مصرف به شرح جدول ذيل بوده است:
نوع آلودگی عنوان | سیگار | مشروبات الکلی | مواد مخدر |
همه آنها مصرف میکنند | 1.4 درصد | 2 درصد | 0.025 درصد |
اکثریت آنها مصرف میکنند | 5.9 درصد | 5.5 درصد | 0.3 درصد |
نیمی از آنها مصرف میکنند | 6.7 درصد | 6.2 درصد | 0.7 درصد |
تعداد کمی از دوستان مصرف میکنند | 23.8 درصد | 16.7 درصد | 3.8 درصد |
همچنين اين بررسيها حکايت از ميزان اندک شيوع مصرف مواد مخدر در بين خانواده دانشجويان دارد و در حالي که آمار حاکي از ميزان هفت دهم درصدي مصرف مواد مخدر در بين اعضاي خانواده افراد مذکور است، ميزان شيوع مصرف ساير موارد موجود در پژوهش شامل قليان، سيگار و مشروبات الکلي بسيار بالاتر و به شکل ذيل مي باشد:
1) سيگار 28.1 درصد
2) قليان 13 درصد
3) مشروبات الکلي 9.8 درصد
گوش كسي هم بدهكاراين حرفها نيست كه نوع مواد مخدر موجود در سطح جامعه مدرن شده وحالا ديگر نه تنها با يك ترياك قديمي بلكه با 1600 نوع مواد مخد رصنعتي وشيميا يي طرفيم . از ضررهاي اقتصادي ميلياردي هم ميگذ ريم كه مثلا" به گزارش اداره بين المللي مواد مخدر ونيروي انتظامي وزارت امور خارجه آمريكا، هزينه مبارزه وكنترل مواد مخدر درايران سالانه چيزي حدود 300 تا 800 ميليون دلار برآورد شده . حتي ازافزايش 370 درصدي مرگ وميرنا شي ازاعتياد - به ويژه اعتياد تزريقي – هم ميگذريم . حتي از آمار نهادهاي مسئول درباره حوزه مواد مخدر هم ميگذريم كه پارسال ايسنا از رقمي حدود 5/3 ميليون نفر نام برد.
اصلا" ازبحثهاي روشنفكرانه درباره ريشه يابي گرايش به مواد مخدر هم ميگذريم كه مسائلي مثل عدم ازادي بيان، هراس سياسي و وجود تبعيضهاي اجتماعي راهم به محروميتهاي اقنتصادي وبيكاري وفقدان امكانات تفريحي اضافه ميكنند .جرات هم كه نداريم به مافياي مواد مخدر در ايران اشاره كنيم . چرا كه ...!
از فرمايشات جامعه شناسان هم درميگذ ريم كه ارضاي تمايلات سركوفت شده يا سركوب شده را هم به تمام دلايل ديگراضافه ميكنند .
حتي به مواد مخد ر شيميايي هم نظري نمي اندازيم كه بد ليل سهل الوصول بودن واثار هيجان آفريني اش در ميان نوجوانان وجوانان جامعه تبد يل به نخود وكشمش شده وآنقد ر درباره اش جوك ولطيفه ساخته اند كه قبح آن ازميان رفته است . كسي هم كه حوصله ندارد ازآثار تخريبي شد يد مواد مصنوعي كه سيستم عصبي جوا نها را تلف ميكند وآثا رش وقتي نما يان ميشود كه ديگر كار از كار گذشته است، حرفي بزند وفقط بايد فا تحه را خواند !
خب، چه اهميتي دارد كه ازهر شش برادر يا خواهر عملي مان يكي شان به تزريق روي آورده واز هر پنج برادريا خواهر تزريقي مان يكي اش به ايدز يا هپا تيت گرفتارشده ومثل مور وملخ افتاده اند به جان جا معه . خب اگر از بحران اعتياد تزريقي بگذريم كه گذشته ايم، بحران ناخا لصي هاي مواد مخدر سنتي وصنعتي هم خود درد كوچكي نيست كه بازار ايران را محل عرضه مواد بنجل ونا مرغوب كرده كه درآن مدفوع موش ولوز المعده قورباغه و شاخ كرگدن وپشگل موش كور هم بخشي از مواد مصرفي را تشكيل ميدهد . حالا ديگر ذائقه اهالي مواد مخدر ايراني به موادي ساختگي عادت كرده كه ممكن است يك كمي ترياك خا لص، امواتش را جلو چشمش بياورد . درد اين است كه اين سوژه خود باعث افزايش بي خيا لي برادران وخواهران عملي مان شده است وآنان خود را به اين دليل در جرگه اعتياد داران نمي گنجا نند كه ((خب ا ينكه مرفين ندارد عزيزم )) انگاري بخش عظيمي ازملت، به استعما ل مدفوع گر به عادت كرده اند راست مي گويند كه هيچ چيز طنز آلوده تر از زندگي هاي جامعه ايران نيست . هيچ چيز
محمود موسایی
