|
|
|
 |
|
مطالب بيشتر از
مهمان
در صفحه اختصاصي نويسنده
|
|
پيوستهها |
|
|
|
موسی میمندی، فلسفه و تاریخ یک قوم سامی
نويسنده: بهار نیکفر
تاريخ نشر: 9.08.2008
بارها منابع گوناگون اشاره کرده اند که قوم یهود بدلیل 2000سال آواره گی و بی وطنی دارای ادبیات و فلسفه ای یکدست و خاص خود نیست یعنی ادبیات آن وابسته به ادبیات کشور میزبان و فلسفه آن نقدهایی هستند که فیلسوفان یهودی برفلسفه یونان، فلسفه اسلام و فلسفه اروپا نوشته اند. مشهورترین فیلسوف یهودی موسی میمندی(ابن میمون؟) یک اسپانیایی عرب بود که درسال 1134 در اندلس اسپانیا بدنیا آمد و درسال 1204 میلادی در قاهره درگذشت.
میمندی نه ایرانی بود و نه مسلمان بلکه یک اندلسی عرب یهودی بارها منابع گوناگون اشاره کرده اند که قوم یهود بدلیل 2000سال آواره گی و بی وطنی دارای ادبیات و فلسفه ای یکدست و خاص خود نیست یعنی ادبیات آن وابسته به ادبیات کشور میزبان و فلسفه آن نقدهایی هستند که فیلسوفان یهودی برفلسفه یونان، فلسفه اسلام و فلسفه اروپا نوشته اند. مشهورترین فیلسوف یهودی موسی میمندی(ابن میمون؟) یک اسپانیایی عرب بود که درسال 1134 در اندلس اسپانیا بدنیا آمد و درسال 1204 میلادی در قاهره درگذشت. او پزشک خصوصی دربار سلطان صلاح الدین ایوبی بود. وی همچون ابن رشد اهل قرطبه و همدوره او بود و چون سایر متفکران ایرانی و عرب آنزمان تحت تاثیر فلسفه ارسطو و افلاتون بود. میمندی غیر از کتاب انجیل و سنت یهودی زیر تاثیر فلسفه عربی یعنی ابن سینا و فارابی بود و خود تاثیر مهمی روی فیلسوفان یهودی مانند کوهن، ماندلشتام، س.میمون، اسپینوزا، مکتب اسکولاستیک مدرسین و عرفان غرب ازخود بجا گذاشت. کوشش میمندی در آنجا بود که خواست سنتزی از عقیده یهودی و فلسفه ارسطویی را به نفع یک دین عقلگرای خالص بوجود آورد. اسپینوزا فیلسوف دیگر یهودی کوشید تا آن دین را اصلاح نماید. فیلسوف دیگری پیش از میمندی با نام سلیمان ابن جبیرول (1020-1081) خالق کتاب "منبع زندگی" است. میمندی میگفت که تنها فلسفه قادر به شناخت انسان است. مهمترین کار میمندی سیستماتیک نمودن آثار روحانیون و رابین های یهودی پیش ازخود، پیرامون دین یهود بود. وی میگفت که شناخت انسان در علوم تجربی نباید موجب دوری وی ازدین گردد. این نظر میمندی بعدها روی متفکران اسلامی اثر گذاشت. وی مینویسد که ماده بطور عام فقط بعد از وحدت بافرم، هستی می یابد و پیش ازآن فقط یک امکان و ظرفیت است. توصیه دیگر میمندی این بود که میخواست تا فلسفه زیر تأثیر وحی الهی قرار گیرد. موسی میمندی نماینده الاهیات منفی به روش خلف است . جمله مشهور او این بود که نوشت : "من میدانم خدا چه چیزهایی نیست". در نظر او خدا ماورای مقوله های زبان، شناخت و جهان قرار دارد. او خالق آثاری عبری، و عربی-یهودی است، از آنجمله : تکرار کتاب تورات، آثاری پزشکی، رهبر روشنفکران سرگردان فلسفی، آثاری پیرامون اخلاق، شناخت خدا، و کتاب شناخت. او در شاهکارش یعنی در کتاب " رهبر روشنفکران گمراه فلسفی " میکوشد تادین را با علوم تجربی ثابت کرده و دین و عقل را باهم آشتی دهد. او در آنجا به روشنفکرانی اشاره میکند که نمیتوانند میان عقیده و دانش تصمیم بگیرند. وی در آثارش جویای رابطه دستورات دین یهودی درکتاب تورات با فلسفه یونانی است. الفبای زبان سامی در1500سال پیش از میلاد بوجود آمد که به سبب سادگی بر الفبای هیروگلیف و خط میخی برتری داشت. غالب آثار ادبی یهودی به زبان کشور مقیم و یا میزبان یعنی زبانهای عربی، آرامی، یدی اسلاوی، اسپانیایی و غیره نوشته شده اند. بر اساس اشاره تاریخ، قوم اسرائیل یکی از اقوام سامی در شهر "اور" در بین النهرین در عراق بود که 1800 سال پیش از میلاد راهی سرزمین موعود یعنی کنعان در فلسطین گردید و در سال 1250 پیش از میلاد سرانجام مقیم فلسطین شد. در منابع دیگر تاریخ کوچ آنان به فلسطین را سال 1400 پیش از میلاد قید کرده اند. از سال 1220 پیش از میلاد قوم اسرائیل با این نام وجود داشته است. قوم یهود از اجداد ابراهیم است، پدر این قوم بعقوب نام گرفته است. نوه ابراهیم یعنی یعقوب در یک سال قحطی زده پسران خود را به مصر فرستاد تا موادغذایی تهیه کنند. یوسف برادر آنان در دربار فرعون قبلا به رفاه و شغلی رسیده بود. فرعون از برادران یوسف خواست که آنان نیز در مصر بمانند ولی بعدها طی حوادثی قوم یهود در مصر به اسارت درآمد. در سال 1220 موسی توانست آنان را از اسارت مصر نجات دهد و به کنعان باز گرداند و در پای کوه سینایی 10 دستور و قانون الهی دین یهود را به آنان اعلان نماید. موسی نه تنها قاضی و پیامبر بلکه آزادیخواهی بود که قوم خود را آزاد نمود. او مدعی بودکه روی کوه سینایی قوانین کتاب تورات به وی وحی شده اند. دو ناجی دوره باستان قوم یهود؛ کورش هخامنشی و موسی پیامبر بوده اند. در زمان دو پادشاه یهود یعنی داوود و سائول آنان دارای سرزمین خاص و مستقل خود شدند و در دوره سلیمان فرزند داوود، آنان به رفاه اقتصادی رسیدند. بعد از مرگ سلیمان درسال 925پیش از میلاد کشور آنان به دو بخش اسرائیل در شمال و یودا در جنوب تجزیه شد. این دو بخش شمال و جنوب سرزمین کنعان در فلسطین سالها به مبارزه باهم پرداختند. در سال 722 پیش از میلاد یعنی دو قرن بعد از مرگ سلیمان، دولت آسور شمال کنعان را اشغال نمود و30000 یهودی را به اسارت درآورد. درسال 587 یودا یعنی جنوب کنعان را دولت بابل به اشغال درآورد و یهودیان را به بین النهرین برد. کورش هخامنشی در سال 538 آنان را از زندان آزاد نمود و به کشور شان بازگرداند. حاکمی بنام" نبوقندنظار دوم" پادشاه بابل، اورشلیم پایتخت کنعان جنوبی را نابود نمود گرچه دولت مصر از حکومت یهودی جنوب کنعان در مقابل دولت بابل حمایت نمود. 1000 سال پیش از میلاد نخستین دولت یهودی در زمان دو پادشاه بنامهای داوود و سائول بوجود آمده بود ولی بعد از مرگ سلیمان فرزند داوود، سرزمین کنعان به دو بخش اسرائیل و یودا تجزیه شد. تاریخ تشکیل مفهوم یهودیت را قرن 6 پیش از میلاد در زمان تبعید در بابل بشمار می آورند. دین یهود قدیمی ترین دین تک خدایی و دارای کتاب تورات، کتاب مقدس یهودیان است. تورات به زبان عبری یعنی آموزش. خدا در دین یهود، یهوه نام دارد. کتاب دیگر یهودیان تلموذ است. موسی، پیغمبر یهودیان متکی به وحی و کتاب تلموذ، مدعی دینی جهانی و نجات بخش شده بود. یهودیان خود را قومی برگزیده میدانند چون یهوه خدای آنان، قوم یهود را برای مسئولیت نجات بشریت برگزیده بود. در کتاب تورات قوانین کتاب تلموذ توضیح داده شده اند، و پرهیزکاران بدلیل اطاعت از دستورات یهوه بعد از مرگ به بهشت میروند. دین یهود به سبب اصرار روی پیروی از قوانین الهی شدیدا ادعای اخلاقی و اجتماعی بودن می نماید. آواره گی یهودیان درسال 135 میلادی به سبب سرکوب شورش اورشلیم توسط رومیان بود. آنان بعد از فراربه خاورمیانه و جنوب اسپانیا یعنی جایی که اعراب و اسلام تحت تاثیر فلسفه ارسطو و افلاتون بودند، وطنی تازه یافتند. یهودیان با اعتقاد به خدایی واحد یعنی یهوه میان خود و سایر خلقهای باستان که چندخدایی را باور داشتند، فرق گذاشتند. قرنها سیستم فئودالی اروپا بحرانهای اجتماعی خود را محصول رباه خواری یهودیان در غرب معرفی میکرد و هر از گاهی به تعقیب و آزار آنان می پرداخت. از سال 1492 بعد از میلاد مهاجرت یهودیان از اروپا به خاورمیانه و آمریکا آغاز گردید. جنبش روشنگری ، هومانیسم، و انقلابات فرانسه و آمریکا موجب حقوقی برای یهودیان اروپا در قرون اخیر گردید. پیروان دین یهود امروزه حدود 13 میلیون هستند که 6 میلیون آنان در اسرائیل و 7 میلیون آنان در آمریکا زندگی میکنند.
موضوع مرتبط: فرهنگي, تاريخي, انديشه
|