مسؤوليت هرسخن بدوش پديدآورنده است. سايت در قبال آثارارسالي نويسندگان پاسخگو نيست

ويژه نويسندگان سايت را به دوستان معرفي كنيد!

مطالب بيشتر از محمد صادق دهقان در صفحه اختصاصي نويسنده پيوسته‌ها اندر حکایت جایگاه ما در دهکده جهانی نويسنده: محمدصادق دهقان تاريخ نشر: 1.07.2008 در دوران جنگ سرد، کشور ما آوردگاه نبرد ابرقدرت شرق و غرب بود. اکنون نیز سرزمین ما میدان زورآزمایی نظام مسلط جهانی با مخالفان این نظام یعنی تروریسم جهانی است. این دو دوره شباهت­ها و تفاوت­هایی با هم دارند. در دوره اول، نظام سوسیالیستی شرق که از اعتبار و قدرت هم­پا با نظام امپریالیستی امریکا برخوردار بود، با توجه به اندیشه­هایی که برای گسترش قلمرو نفوذ خود به آسیای جنوبی و جنوب شرق داشت، افغانستان را آماج یورش نظامی قرار داد. در بند ششم سیاست­ خارجی وزارت امور خارجه افغانستان به این نکته اشاره شده است که جایگاه ژئوپلتیک افغانستان به عنوان گذرگاه غیرقابل چشم­پوشی میان آسیای میانه، آسیای جنوبی و آسیای جنوب شرقی و نیز همسایگی با خاورمیانه، بسیار اهمیت دارد.  این سخن تازه­ای نیست. با این هم نگاهی به گذشته و اکنون کشور نشان می­دهد که هرگز ما نتوانسته­ایم از این جایگاه به درستی بهره جوییم و برعکس، چه قدرت­های جهانی و چه همسایگان شرور همیشه از این گذرگاه، منافع شوم خود را در تقابل با یکدیگر به پیش برده­اند. در دوران جنگ سرد، کشور ما آوردگاه نبرد ابرقدرت شرق و غرب بود. اکنون نیز سرزمین ما میدان زورآزمایی نظام مسلط جهانی با مخالفان این نظام یعنی تروریسم جهانی است. این دو دوره شباهت­ها و تفاوت­هایی با هم دارند. در دوره اول، نظام سوسیالیستی شرق که از اعتبار و قدرت هم­پا با نظام امپریالیستی امریکا برخوردار بود، با توجه به اندیشه­هایی که برای گسترش قلمرو نفوذ خود به آسیای جنوبی و جنوب شرق داشت، افغانستان را آماج یورش نظامی قرار داد. به یقین، اگر شوروی می­توانست در افغانستان ماندگار شود، پیروزی ایدئولوژی مارکسیستی در جهان تضمین می­شد. با این حال، شکست شوروی در افغانستان، تومار ایدئولوژی یادشده را حتا در سرزمین­هایی که حضورش در آن­جا تضمین شده به شمار می­رفت، در هم پیچید و به یک­باره، کوس رسوایی آن را به صدا درآورد. در این دوره، رژیم دست­نشانده حاکم در کابل، با وجود اندیشه­های ابتدایی برای بهبود و رفاه مردم، چون بنای ناسازگاری با تار و پود اجتماعی این ملت را گذاشته بود، به زودی، راهکار سرکوب و خشونت را در پیش گرفت. از این رو، نه تنها خود نتوانست به اندیشه­های بر فرض ترقی­خواهانه­اش جامه عمل بپوشاند که در چند روز قدرتش، زمینه فروپاشی بنیادهای اقتصادی و اجتماعی و نابودی نیروی انسانی کشور را فراهم کرد که آشکار نیست چند سال باید بگذرد تا کشور از خاکستر این آتشی که کمونیست­ها برافروختند، به سلامت برخیزد.  در این میان، هم­نشینی و هم­خوانی دو اندیشه امپریالیستی و بنیادگرایی اسلامی در مبارزه با اندیشه مارکسیستی و مبارزه هم­پا و پشتیبانی دوجانبه این دو ایدئولوژی از همدیگر در دوران جهاد افغانستان، تناقضی بود که هنوز نیز برای بسیاری از مردم و صاحب­نظران حل ناشده باقی مانده است. با این هم، همین دوگانگی دنیای فکری، پس از فردای فروپاشی شوروی، خود را به زودی نشان داد و توان­مندی امپریالیسم در پیش­گیری از استقرار حاکمیت مجاهدان در افغانستان و سپس پشتیبانی از روی کار آمدن طالبان ـ نماینده راستین بنیادگرایی ـ از دو نگرش حکایت می­کرد. نخست این­که غرب به دلیل نداشتن برنامه، از هول حلیم در دیگ افتاد و برای این­که حکومت به دست مجاهدان محافظه­کار نیافتد، وقتی رشته کار از دستش رها شد، به حاکمیت واپس­گرا و تندرو طالبان هم تن داد. دوم این­که غرب برای این­که نطفه ریشه دواندن هرگونه حکومت دینی با گرایش رقیق یا غلیظ اسلامی را در افغانستان بخشکاند، در سناریویی از پیش تنظیم شده و گربه موش بازی، به مجاهدان خام­اندیش فرصت داد تا بر سر داشته­های خویش قمار کنند و آن را به باد دهند. سپس به طور طبیعی، مجالی فراهم آورد که هم ملت و هم دنیا مزه حاکمیت دینی طالبان را بچشد. آن­گاه برگ اصلی خود را رو کرد و مردم کشور و دنیا نیز پذیرفتند؛ چون تنها راه نجات بود و آن، بنیاد نهادن حکومت سکولار با ویژگی­های بومی (شلم شوربایی از نژادگرایی و مذهب­بازی مجاهدان تازه به قدرت رسیده) بود.  حال چه پندار نخست، درست باشد و چه پندار دوم، غرب با پشتوانه­ای از نظریه­های فلسفی و سیاسی مانند «جنگ تمدن­ها» و «پایان تاریخ» در سرزمین افغانستان حضور دارد. آن بار در نبرد با کمونیسم، پیروز شد و این­بار در جدال با کسانی که زمانی، خود به صورت تاکتیکی با آنان همراه شده بود، می­کوشد دوباره پیروزی اندیشه­های خود را به نمایش بگذارد. ناتو در نبود شوروی و برچیده شدن امپراتوری پیمان ورشو، خود را به قلب آسیا کشانده و امریکا در مقام کدخدای دهکده جهانی، با شماری نااهل این دهکده آن هم در قلب منطقه پرآشوبی مثل آسیا و خاورمیانه روبه­روست که کدخدایی­اش را زیر سؤال برده­اند. در کنار این، برخی اهالی نیمه اهل این دهکده نیز به دلیل قدرت­مندی خود یا از سر لج­بازی، دوست ندارند کدخدا در درگیری با نااهلان، پیروزی راحتی به دست آورد. در نبرد دو قطب پیشین، دنیای نیمه اهل، پشت اردوی امپریالیسم، ایستاده بود و هواداری­اش می­کرد. این بار نیز هر چند از گزند نااهلان وحشی­صفتی چون القاعده و طالبان می­هراسد، ولی این سبب نمی­شود دلش برای گزندرسانی نااهلان به کدخدا غنج نزند.  سوک­مندانه، در هر دو زورآزمایی، تماشاگران بی­ توش و توانی به نام افغان­ها قربانی کشتی گرفتن اربابان جهانی می­شوند و این، صحنه بزکشی بزرگی را برای هر افغان تداعی می­کند که هر روزه در فرهنگ خویش با آن روبه­روست. در نبرد اول، همه سرمایه­های مادی و معنوی و انسانی کشورمان به غارت اردوهای شرق و غرب رفت. در نبرد دوم نیز باز چنین بیمی می­رود. در هر دو نبرد، قاعده مناقشه، اسلام است و هر بار، بازیچه دست این و آن مدعی منطقه­ای یا محلی.  به هر حال، سر اصل سخن برگردیم که در بند ششم سیاست خارجی وزارت خارجه کشورمان نگاشته شده است. آری، هم خود ما و هم دوستان و دشمنان ما به این جایگاه افغانستان باور دارند، ولی افسوس که به دلیل ناتوانی­های ساختاری و اندیشگی، ما تنها روی کاغذ، این جایگاه را برای خویشتن تثبیت می­کنیم و در عمل، دیگران از آن بهره می­­برند.   موضوع مرتبط: ويژه نويسندگان بازديد 440 امتيازات ضريب امتياز امتياز بدهيد◄ 54321 ◄نقد و نظر ◄نسخه چاپي مطلب ◄فرم ارسال مطلب

ديگرنبشته‌ها از محمد صادق دهقان:

اطلاعات و ترافيك سايت