مسجد تجلی گاه هویت دینی مسلمانان
نويسنده: عادل غلامي خلقيار
تاريخ نشر: 17.04.2008
افغانها به منظور انجام فرايض ديني خود، مكانهاي عبادي در مناطق مختلف از جمله در ميان صحراها بنا كردند.در اين زمينه برخي از مورخين معتقدند تعداد مساجدي كه توسط افغانها بنا شد که از منطقه شمال شرق آدليد، (Adelaide) تا امتداد بريزبن، (Brisbane) ديده مىشوند که در سال 1889 احداث شده كه اكنون جزء آثار باستاني استراليا درآمده است وی اعتقاد دارد که وجود مسلمانان درجامعه استرالیا با عث خیر برکت است . شاید بتوان گفت تنها کتاب معتبری که در زمینه مسمانان استرالیا به چاپ رسیده است اثر دکتر گری بوما باشد. وی هنگام نگارش آن در1994تعدادی مساجد راپنجاه وهفت باب ذکرمیکند که نخستین آن درشهر آدلید در سال1889 میلادی توسط یک ساربان افغان ساخته شد وسپس در سال 1891میلادی دومین مسجد در منطقه Broken Hillنیوثاوت ولز بناشد وسپس مسجد نیز درشهر سیدنی دراواخر دهه 1960 میلادی در منطقه "ردفرن"احداث شد.اما از تاریخ نگارش کتاب فوق تاکنون به علت افزایش مهاجران مسلمان تعداد مساجد در این منطقه نیز افزوده شده است.بوما، (Bouma) با ارائه جزئياتى از وضعيت جوامع مورد مصاحبه، اين تنوع نژادى را با برجستگى نشان مىدهد.
( نگاهی به قدامت تاریخی مساجد مسلمانان درجامعه چند فرهنگی استرالیا )
استرالیا سرزمین پهناوری است که گاهي آن را «قاره جزيره اي» نيز ناميده اند و به لحاظ سیاست مهاجر پذیری این کشور تنوع فرهنگهای ادیان ومذاهب مختلف را در خود دارد. اين كشور داراي 130 مليت مقيم است كه مسلمانان 67 مليت از اين تركيب جمعيتي را به خود اختصاص داده اند.هرچند در گذشته به تنوع فرهنگی در جامعه استرالیا اشاره کردیم. از همین رو در یک مطالعه موردی در باره جامعه اسلامی در استرالیا وهمچنین قدامت مساجد دراین کشور بارجوع به نظریه برخی از اساتید صاحبنظر امور که بصورت گذرا در این نوشتار به آن می پردازیم.
دکتر"گری بوما" استاد جامعه شناسی دانشگاه ملبورن ومتخصص امور جامعه شناسی ادیان که در دهه اخیر تالیفات زیادی درزمینه داشته است.مهمترین اثر تحقیقی ایشان در زمینه مسلمانان با عنوان "مساجد و استقرار مسلمانان" است که به صورت روش میدانی در دو شهر ملبورن وسیدنی انجام داده است.وی مینویسد افغانها اولين گروه از مسلمانان هستند كه وارد استراليا شده آنان در سال 1860 ميلادي توسط انگليسيها به اين قاره آورده شدند. که پس ازورود به اين منطقه براي شناسايي راهها و كشف طلا در صحراهاي استراليا،از ساربانان افغاني استفاده میشد.براي نخستين بار 12 ساربان و 120 شتر از افغانستان وارد اين كشور شد.
افغانها به منظور انجام فرايض ديني خود، مكانهاي عبادي در مناطق مختلف از جمله در ميان صحراها بنا كردند.در اين زمينه برخي از مورخين معتقدند تعداد مساجدي كه توسط افغانها بنا شد که از منطقه شمال شرق آدليد، (Adelaide) تا امتداد بريزبن، (Brisbane) ديده مىشوند که در سال 1889 احداث شده كه اكنون جزء آثار باستاني استراليا درآمده است وی اعتقاد دارد که وجود مسلمانان درجامعه استرالیا با عث خیر برکت است . شاید بتوان گفت تنها کتاب معتبری که در زمینه مسمانان استرالیا به چاپ رسیده است اثر دکتر گری بوما باشد. وی هنگام نگارش آن در1994تعدادی مساجد راپنجاه وهفت باب ذکرمیکند که نخستین آن درشهر آدلید در سال1889 میلادی توسط یک ساربان افغان ساخته شد وسپس در سال 1891میلادی دومین مسجد در منطقه Broken Hillنیوثاوت ولز بناشد وسپس مسجد نیز درشهر سیدنی دراواخر دهه 1960 میلادی در منطقه "ردفرن"احداث شد.اما از تاریخ نگارش کتاب فوق تاکنون به علت افزایش مهاجران مسلمان تعداد مساجد در این منطقه نیز افزوده شده است.بوما، (Bouma) با ارائه جزئياتى از وضعيت جوامع مورد مصاحبه، اين تنوع نژادى را با برجستگى نشان مىدهد. در مصاحبهاى كه وى با مسلمانان مقيم سيدنى انجام داده است، پاسخ دهندگان از بوسنى - هرزگوين، اندونزى، ايران، لبنان، پاكستان تركيه و افغانستان هستند.بطور نمونه ملبورن هم شامل پاسخ دهندگانى است که از تركيه، مصر، لبنان، بوسنى، هند، قبرس، اندونزى، مالزى، پاكستان، افريقاى جنوبى، سوريه، افغانستان، كويت، سنگاپور، سومالى و سريلانكا. بنابراين مسلمانان از نظر نژادى، يكى از متنوع ترين گروههاى مذهبى استراليا به شمار مىآيند.
بوما آمار از تعداد مساجد در استراليا ارائه مىدهد. هر چند از زمانى كه كتاب او در سال 1994 منتشر شده او به اين نكته اشاره كرده است كه در زمان نگارش كتابش تعداد پنجاه و هفت مسجد در استراليا وجود داشته. نخستين مسجد در سال 1889 توسط مسلمانان افغان در خارج شهر آدليد احداث شده است; اولين مسجد در ويلز جديد جنوبى حدود سال 1891 در بروكن هيل، ( Broken Hill) ساخته شد. بنابراين برخى از مساجد استراليا بيش از يكصد سال قدمت دارند. مسجدى در كانبرا مركز كشور طى دهه 1950 ساخته شد كه عهدهدار ارائه خدمات به كارمندان سفارتهاى كشورهاى مسلمان و دانشجويان، مسلمانان كشورهاى ديگر بود. نخستين مسجد در سيدنى اواخر دهه 1960 احداث شد و به طور كلى در سيدنى و در ويلز جديد جنوبى متجاوز از بيست مسجد وجود دارد كه غالب آنها از سال 1968 به بعد ساخته شدهاند. از ميان آنها، بزرگترين و شايد زيباترين مسجد به نام «مسجد امام على» در شهر لكمبه، (Lakemba) تاسيس شده است. مسجد بزرگ ديگرى به نام «مسجد ملك فيصل» را «جامعه اسلامى ويلز جديد جنوبى» احداث كرده است. در ملبورن بیشتر از بيست و پنج مسجد وجود دارد. بزرگترين آنها درايالت ويكتوريا در شهر پرستون، (Perston) واقع است كه تجهيزات اين مسجد كامل است، شامل: بخش ادارى، چند كلاس درس، كتابخانه و محوطهاى براى تهيه و تدارك غذا. اين مسجد در سال 1976 توسط معاون دبير كل اتحاديه جهانى مسلمانان و با حضور نماينده نخست وزير مالكوم فريزر، (Malcolm Fraser) ،رهبر جناح مخالف كه در آن زمان گاف ويتلم، (Gough Whitlam) بود، و رهبران مذهبى از جمله سراسقف كاتوليك ملبورن گشايش يافت. بدين ترتيب، اين رويداد در رشد استراليا به عنوان يك ملت نقشى بارز داشت و با استقبال دولت، مردم، و اديان كهن استراليا مواجه شد.مسجدهايى در تمام مراكز ايالتهاى ديگر وجود دارند كه هريك سرگذشتى منحصر به خود را دارد.
یکی از ویژگیهای بارز مساجد در استرالیا که در دهه اخیر نیز آشکار تر شده است وجود آن به عنوان جایگاه هویت دینی مهاجران است. در گذشته در ساخت مساجد ملیتهای مختلف نقش داشته اند ولی رفته رفته مشاهده میشود که ملیتهایی نظیر افغانها ترکها لبنانی ها بوسنیایی ها ... مساجد ویژه خود را می سازند مانند مسجد امام مهدی"عج" در منطقه کمبل تاون سیدنی برای افغانهای شیعه و همچنین مسجد الزهرا از شیعیان لبنانی است.ومسجد دیگر در آبرن که به ترکهای ترکیه تعلق دارد.در مجموع می توان گفت بنای یک مسجد در استکام اجتماعی جامعه مسلمانان نقش داشته است."شیخ شفیق رحمان مدیر مرکز فرهنگی اسلامی استرالیا با بیان اینکه مسلمانان که از نژادهای مختلف، هستند، در این قاره دارای ۳۰۰ تا ۳۵۰ مسجد، نمازخانه وهمچنین مدارس اسلامی هستند که با حمایت دولت فعالیت می کنند مانند مدارس دینی دیگر.وی برنامه های آموزشی و فرهنگی اسلامی را مهمترین نیاز اقلیت مسلمان خواند مدیر این مرکز در ادامه یادآور می شود مسلمانان اینک در جامعه ای زندگی می کنند که دارای نژادها، فرهنگها، ادیان، مذاهب مختلفی هستند. هدف ما مسلمانان حفظ نسل مسلمان است که با ساخت مدرسه، مسجد، همچنین برگزاری کلاسهای حفظ قرآن، آموزش ارکان عبادی می پردازند"
اسلام مخصوص غرب و يا شرق نيست که بخواهد بين اين دو تفکیک قایل شویم در همه جای دنيا مسلمان و مسيحی داريم.پيامبر مسيحيت وپيامبر اسلام هردو مظهر عشق و دوستی و صميميت و مهربانی هستند. در یک برسی کلی باید گفت هر وقت در تاريخ معاصر ما اسم خشونت در اديان الهی می آيد در کنارش اسم افراد و گروهها را می بينيم. يعنی اعمال اين افراد و یا گروها نبايد به عنوان مرجعی جهت سنجش اسلام و جامعه اسلامی تلقی گردد. در دنیای معاصرما افراد و گروههای خشونت گرای است که برای توجيه و اعمالشان نياز به ايديولوژی برای تعقق هداف خویش دارند و برای استفاده ابزاری ازآن و در مواردی از قوم نژاد و مذهب هم سواستفاده می نمایند.
مسجد در زندگى جامعه مسلمان نقشى اساسى و در حيطه مراسم عبادى و مسائل اجتماعى آن جامعه نقش محورى دارد. مسجد مركز عبادت و تجلي ايمان و عمل مسلمانان است و نيز نقطه تجمع ورجوع مناسک عبادی ومعنوی مسمانان میباشد و مکانی است كه انسان مىتواند هويت دینی خويش را که در هرسرزمينى باشد بشناسد وآن را در خود تجلی دهد.نماز جمعه، نقشى عمده در همدلی مردم دارد.نيز مسجد مركزى براى مناسک عبادی ازجمله ایام عاشورا وبرگزاری دعای شبهاى قدردر ماه مبارك رمضان، برگزارى مراسم نمازعيد فطر و همچنین عيد قربان است. همینطورمسجد مكانى است مسائل دینی ومحل برگذاری مراسم تدفين. همچنین مسجد کمک و ارتباط مسلمانان با يكديگر را فراهم مىآورد.این مراکز میتواند به منظور ساخت پل ارتباطی و اعتمادی میان اقلیت مسلمان استرالیا و دیگر اقلیتها در داخل این قاره باشد وادغام و انسجام مثبت در جامعه استرالیا، فرهنگ سازی در امور دینی وفرهنگی علمی و تشریک مساعی در ساخت جامعه استرالیا،و زمینه های گفتگوی تمدنها که به اعتدال و میانه روی و همزیستی مسالمت آمیز کمک نماید. و همچنین ساخت پلهای دوستی و محبت میان همه ادیان، فرهنگها و تمدنها را از دیگر اهداف تأسیس این مراکز را میتوان خواند.
موضوع مرتبط: فرهنگي, ديني/اعتقادي, ويژه نويسندگان
|