يكي از بدبختي هاي واگيردار جوامع در حال عبور از سنتي به مدرن و يا از حالت جنگ به صلح، دگرگون شدن نمادها، انگاره‌ها و شخصيت‌ها به شكل كاذب و متقلبانه است. تمايل به صيرورت و دگرگوني و انتقال البته وجود دارد اما اين فرايندها غالبا ناقص صورت مي گيرند. انسانها و نهادها علي الظاهر تغيير مي كنند ولي تغييرات در باطن شان راه نمي يابد. در چنين اوضاعي مصلح و مرشد و مفسد و ملحد همانند مي شوند. عابد و تارك، زاهد و فاجر، خادم و خائن، مؤمن و فاسق در يك سلك به نظر مي آيند. به همين پيمانه، روشنفكر و تاريك‌فكر، يكتاسالار و مردم‌سالار، ملي‌گرا و تبارگرا چهره‌هاي همانند مي يابند و منشأ التباس و اشتباه فاحش مي شوند. در يك كلام، حقيقت با مجاز خلط مي شود چنانكه دروغ با راستي در هم آميزد.