نگاهي به روند توسعه ارتباطات و مخابرات در افغانستان

اولین تلفن در افغانستان

بنا بر يك روايت، تلفن ۱۱۰ سال پیش وارد افغانستان شد و مطابق روايت ديگر، 78 سال پيش در زمان حكومت امان الله خان شروع بكار نمود. بر اساس روايت اول، در سال ۱۲۷۷ خورشیدی (1908 میلادی)، اولین خط تلفن وارد افغانستان شد و تا زمان آغاز حکومت امان الله خان، تلفن دیگری وارد نشد.

بر اساس اين گزارش، افغانستان پس از ترکیه و هند، سومین میزبان تلفن در منطقه بود در حالي كه همسايه غربي افغانستان، ايران كه اكنون توسعه يافته تر از همسايه شرقي خود بنظر مي رسد، هنوز از امكانات شبكه تلفن برخوردار نشده بود.

روند افزايش ظرفيت ارتباطات و مخابرات در افغانستان از آغاز تا كنون با فراز و نشيب هايي بسيار رو به رو بوده است.  

در سال ۱۳۲۸ خورشیدی، وزارت مخابرات افغانستان اقدام جدی را برای توسعه تلفن در کشور آغاز مي كند و با شرکتهای بین المللی وارد مذاکره مي شود. در همین سال یک دستگاه ۱۳۰۰ خطی اتومات ریلی (رله) از شرکت بل (Bell) خریداری و در کابل نصب مي شود. چندی بعد، دولت برنامهای انکشافی را در مورد تجارت و زراعت روی دست مي گيرد . برای این منظور، وزارت مخابرات در سال ۱۳۳۳ خورشیدی یک دستگاه ۵۰۰۰ خطی تلفن اتومات را از شرکت زیمنس آلمان خریداری مي كند که این ایستگاه ۳ سال بعد در کابل فعال مي شود.

همزمان با ورود و توسعه تلفن، تلگراف نيز به حيث دومین پدیده ارتباطات مدرن در سال 1914 در افغانستان فعال مي شود. در آغاز سلطنت امان الله خان یک دستگاه سوئیچ بورد باتری دار محلی، به ظرفیت ۲۵ خط در برج شمالی ارگ کابل نصب و راه اندازی مي شود و به فاصله کوتاهی پس از آن، ۵۰ خط دیگر هم در محل شاه دو شمشیره کابل فعال مي شود كه روي همرفته، تا پایان حكومت امان الله خان بیش از ۲۰۰ خط تلفن در کابل فعال مي شود. با شروع حکومت نادر شاه، ارتباط مخابراتی پایتخت با مراکز مهم ولایات افغانستان بر قرار مي شود. در دوره ظاهر شاه، نيز تلفن توسعه بیشتری در افغانستان مي يابد.

سابقه ارتباطات بين‌المللي

براساس گزارشها تا سال ۱۳۳۲ خورشیدی امکان ارتباط تلفنی با خارج از افغانستان به صورت تجاری امکان پذیر نبود، در این سال وزارت مخابرات تصمیم گرفت که دستگاه های بی سیمی را خریداری کند که هم به سیستم تلگراف مجهز باشد و هم به سیستم رادیو تلفنی؛ به همین منظور اولین بار یک ایستگاه فرستنده ۲۰ کیلو وات با تمام وسایل جانبی آن خریداری شد که توسط این دستگاه، برای اولین بار امکان تماس بین کابل و پاریس به وسیله تلفن بر قرار شد.

در آغاز سلطنت امان الله خان یک دستگاه سوئیچ بورد باتری دار محلی، در ارگ کابل نصب شد. در عین زمان پاریس مخابره های افغانستان را به صورت ترانزیت با اکثر کشورهای اروپایی، آسیایی و آفریقایی بر قرار می کرد.

چندی بعد نیز وزارت مخابرات چند دستگاه مجهزتر از شرکتهای فلیپس و زیمنس خریداری کرد که این ایستگاه ها به راحتی توانست به صورت مستقیم ارتباط افغانستان را با کشورهای انگلستان، هند، شوروی، ایران و پاکستان بر قرار کند.

گام بعدی توسعه ارتباطات راه دور، ارسال عکس بود که این تکنولوژی مدتی بعد از اختراع، به افغانستان راه یافت.

وزارت مخابرات برای همین منظور چهار دستگاه تله فتو از کشور شوروی خریداری کرد و وسیله آنها، تصاویر را از کابل به تمام نقاط جهان ارسال می کرد.

با توسعه تجارت و توسعه شهری، نیاز دیگر ولایات به تلفن بیشتر شد. در سال ۱۳۳۶ خورشیدی، یک دستگاه ۱۵۰۰ خطی اتومات از کشور چکسلواکی خریداری شد و چهار سال بعد در قندهار راه اندازی شد. تا پیش از آن فقط ۴۵۰ خط تلفن در این شهر وجود داشت. مدتی بعد دو دستگاه ۱۵۰۰ خطی دیگر هم خریداری و در شهرهای هرات و مزار شریف نصب و راه اندازی شد.

در سال ۱۳۴۳، پروژه تلفن در افغانستان پیشرفت چشمگیری داشت بطوری که فقط در ایستگاه شیرشاه کابل، ۳۰۰۰ خط، در ایستگاه میدان شهاب الدین ۳۰۰۰ خط و تا پایان سال ۱۳۴۵ بیش از ده هزار خط تلفن اتومات در کابل فعال بود.

رشد تجارت و اقتصاد باعث توسعه تلفن در افغانستان شد به گونه ای که تا پایان حکومت داوود خان، در اکثر نقاط افغانستان تماس تلفنی امکان پذیر بود. براساس آمار در سال ‪ ۱۳۵۵خورشيدي ‪۲۸هزار خط تلفن در كشور داير بود كه اين رقم هفت سال بعد به ‪۳۱هزار و ‪ ۲۰۰خط تلفن افزايش يافت. با وجود اين پيشرفت نسبي گسترش مخابرات در شهرها، اما اغلب اين تلفن‌ها به شهر كابل پايتخت افغانستان اختصاص داشت. ديگر شهرهاي كلان كشور از نسبت پايين امكانات ارتباط تلفن برخوردار بودند به طوري كه بخش اعظم تلفن ها در شهرهاي هرات، مزار شريف و غيره در اختيار ادارات و ارگانهاي دولتي قرار داشت و شهروندان سهم ناچيزي از اين خدمات را به خود اختصاص مي دادند. (پنج شنبه 17 مه 2007 - 27 اردیبهشت 1386بي بي سي)

وضعيت شبكه ارتباطات افغانستان در سه دهه اخير

الف: تجاوز شوروي و دوران حزب كمونيست

كودتاي هفت ثور 1357 كه با نظارت و هدايت شوروي سابق روي داد، افغانستان را عملا وارد دور جديد مناقشات منطقه اي و قطبي كرد. اردوگاه بلوك شرق، افغانستان را پلي بسوي آبهاي هند و خليج فارس مي دانست. شوروي براي تسخير مناطق دور و آبهاي گرم، افغانستان را به يكي از پايگاه هاي خود مبدل كرد و اندكي بعد عملا دست به تجاوز ننگيني زد كه پيامد آن انهدام كامل زيربناهاي اقتصادي، فرهنگي، علمي، نظامي و سياسي اجتماعي افغانستان بود. افغانستان از جهت دولتي به اردوگاه بلوك شرق ملحق شد و جزء اقمار شوروي به شمار رفت.

سستم ارتباطي مدار بسته و درونگراي بلوك شرق و خصوصا كرملين نشينان شوروي براي اقمار خود طوري ديكته شده بود كه در بهترين حالت عملا ارتباط مستعمرات با ديگر نقاط جهان را تحمل نمي كرد. وقوع جنگ و مقاومت و ويراني هاي گسترده در افغانستان بر اين عامل افزوده شد و در نتيجه، تلفن و ارتباطات داخلي و جهاني افغانستان به كلي از هم گسست.

از سوي ديگر، با روي كار آمدن دولت دست نشانده شوروي وقت در افغانستان و اشغال كشور از سوي ارتش سرخ، تخريب زير ساخت‌ها تحت عنوان "مبارزه منفي" با دولت كمونيستي مورد توجه مردم و گروه‌هاي مختلف سياسي مذهبي قرار گرفت.  به اين ترتيب و با تجمع عوامل مختلف، روند تخريب مراكز مخابراتي و شبكه خطوط تلفن در اين كشور آغاز شد.  اغلب مردم مناطق روستايي بر اين عقيده بودند آنچه را كه دولت براي آنان ساخته است براي نشان دادن تنفر خود از حكومت دست نشانده شوروي سابق در كابل، بايد نابود شود.  در اين ارتباط پايه‌هاي چوبي خطوط تلفن ثابت كه نقش موثري در برقراري ارتباط ميان ولايات مختلف داشت، به عنوان سوخت مورد استفاده قرار گرفت و حتي سيمهاي تلفن بين راهها بكلي غارت شد و از ستونهاي آنها در تهيه چوب لباسي و ستون سايه بانها استفاده شد .

از زمان وقوع کودتای کمونیستی هفت ثور و ورود نیروهای شوروی به افغانستان تا زمان سقوط طالبان در 2001، تلفن و ارتباطات مخابراتي به مدت دو دهه نه تنها گسترش نیافت، بلکه با آغاز جنگ بین نیروهای شوروی و مجاهدان افغان، شبکه های ارتباطی تلفن به شدت آسیب دید و سیمهای تلفن بین راهی از بین رفت، شبكه مخابرات محدود به داخل شهرها گرديد و ولايات مختلف كشور از پوشش شبكه ارتباطي دولتي خارج شد. در دوران جنگ و مقاومت، ارتباطات دولتي از طريق تلفن و سستم هاي مخابروي انجام مي شد اما ارتباطات مجاهدين و نيروهاي مقاومت توسط دستگاه هاي مخابروي سيار صورت مي گرفت. مجاهدين به ارتباطات تلفني دسترسي نداشتند و بعلاوه، تعداد كمي از شهرنشينان از امكانات تلفني استفاده مي كردند.

ب: دوران مجاهدين

اگر چه تجاوز شوروي و جنگ مقاومت موجب ويراني ساختار سستم مخابراتي افغانستان گرديد و كشور ما از ارتباط با ولايات خود و همچنان جهان خارج محروم گرديد، اما چنانكه گفته شد ارتباطهاي تلفني درون شهري در بعض نقاط آسيب كمتري ديد. يكي از جاهايي که کمتر در تیررس حملات قرار داشت، شهر کابل بود که ارتباطات تلفنی و مخابراتی در آن تا زمان ورود نيروهاي مجاهدين و آغاز جنگهاي داخلي، همچنان فعال بود.

اما با ورود مجاهدین و آغاز جنگهای داخلی، شبکه های مخابراتی این شهر نیز هدف حمله و تاراج قرار گرفت و ساختار زیر بنایی مخابرات افغانستان فرو پاشید. اين روند باعث شد تا مخابرات نه تنها در افغانستان توسعه نيابد بلكه روز به روز شبكه‌هاي مخابراتي كشور نابود شود و با آغاز جنگ‌هاي داخلي در كابل كه ميان نيروهاي مجاهدين در سال ‪ ۱۳۷۱خورشيدي آغاز شد مركز اصلي مخابرات كشور در اين شهر شديدا صدمه ديد.  پس از اين تاريخ ارتباط تلفني افغان‌ها با دنياي خارج قطع شد و پيش شماره  ۰۰۹۳كه در دنياي مخابرات به افغانستان تعلق داشت از دفاتر مخابراتي حذف گرديد.  در چنين شرايطي هنگام مراجعه به مراكز پستي و مخابراتي خارج كشور جمله‌ي : "امكان ارتباط تلفني، ارسال نمابر و محموله‌هاي پستي به افغانستان تا اطلاع ثانوي ممكن نمي‌باشد" نظرها را به خود جلب مي‌كرد.

ج: عصر طالبان

نابساماني وضع مخابرات و ارتباطات تلفني افغانستان در عصر حاكميت گروه طالبان وارد مرحله جديدي شد. با سقوط شهر كابل بدست گروه طالبان در پاييز سال ‪ ۱۳۷۵خورشيدي، شهروندان افغان به علت نبود ارتباط تلفني مجبور بودند براي تماس با عزيزان خود به كشورهاي همسايه بخصوص شهرهاي سرحدي كويته و پيشاور پاكستان مسافرت كنند.  در طي اين مسافرتها بود كه هزاران تن از عابران و مسافران مناطق شمالي و مركزي افغانستان راهي شهر كويته شدند، اما هرگز به خانه هاي خود برنگشتند. تعداد زيادي از اين افراد به طور گروهي و پراكنده از سوي نيروهاي متعصب طالبان دستگير و به شكل بيرحمانه اي قتل عام شدند. اجساد كشته شدگان تا مدتها بعد از سقوط طالبان كشف مي گرديد. برخي از افرادي كه در اين مسير مفقودالاثر گرديدند تا كنون هيچ نشاني از آنان به دست نيامده است.

تخريب شبكه مخابرات، مهاجرت شش ميليون افغان به خارج كشور و ترس از تعقيب و خشونت طالبان مشكلات زيادي را براي افغانها ايجاد كرد، بطوريكه سال ‪ ۱۳۸۰خورشيدي شهروندان ولايت "غزني" در‪ ۱۳۰كيلومتري جنوب شهر كابل شاهد يك حادثه دردناك بودند كه مشابه آن بارها تكرار گرديده است. در اين رويداد غم‌انگيز، اعضاي يك خانواده شش نفري كه از مناطق مركزي هزاره جات براي گفت وگوي تلفني با بستگان خود به پاكستان سفر كرده بودند، هنگام بازگشت از سوي راهزنان و عوامل طالبان قتل عام و اموال آنان غارت و اجسادشان در كمال بي‌رحمي در يك محل متروكه رها گرديد.  مرگ دستجمعي اعضاي اين خانواده براي كساني كه در انتظار خبرهاي خوش از عزيزان خود كه در خارج كشور زندگي مي‌كردند، بسيار تلخ و دردناك بود.

با وجود اين تنگناهاي منحصر بفرد عصر طالبان، در اواخر اين دوره فعالیتهایی برای گسترش تلفن دیجیتال در برخی شهرها، از جمله قندهار، کابل و هرات آغاز شد. در این دوره همچنین تلفنهای ماهواره ای "ثریا" وارد افغانستان شد که بیشتر توسط رهبران طالبان و تاجران مورد استفاده قرار می گرفت. اين تلفن كه هزينه مكالمات آن بسيار گران است در نقاط دور دست و روستايي نيز كم و بيش مورد بهره برداري قرار گرفت.

براساس تخمين‌هاي سازمان ملل متحد در سال۱۳۷۶خورشيدي تعداد ‪۲۹هزار خط تلفن در سراسر افغانستان فعال بوده است.  بر پايه اين گزارش‌ها تا سال ۱۳۷۷خورشيدي ارتباط تلفني شهرهاي كابل، هرات، مزارشريف، قندهار و جلال آباد از طريق ماهواره و ماكروويو صورت مي‌گرفت.

اما در عين حال، وضعيت ارتباط داخلي و بين المللي افغانها تا زمان سقوط طالبان در 2001 و تاسيس دولت و ظهور تشكيلات جديد سياسي، دشوار و تحمل ناپذير مي نمود.

د: عصر تشكيلات مدرن، ارتباطات مدرن

با سقوط امارت اسلامي طالبان، افغانستان 180 درجه بر روي پاشنه اش چرخيد و با آمدن نظام سياسي جديد و تشكيلات مدرن، ارتباطات داخلي و بين المللي آن وارد مرحله منحصر بفرد در تاريخ خود گرديد.

هرچند چنانكه گفته شد، افغانستان تا ۱۱سپتامبر ۲۰۰۱ از طريق چند خط تلفن با ايران و پاكستان ارتباط داشت اما اغلب شهرها بدون تلفن بود و وسيله‌اي براي ارتباط موثر و سريع در اختيار مردم قرار نداشت.  پس از سقوط حكومت طالبان در اواخر سال ‪ ۲۰۰۱ توسعه تلفن بيش از گذشته مورد توجه دولت فعلي افغانستان قرار گرفت كه علاوه بر نوسازي سيستم‌هاي مخابراتي، سيستم جديد تلفن سيار نيز احداث و درحال بهره‌برداري قرار گرفت.

بمباران كابل توسط هواپيماهاي امريكا در 2001 ، مركز مخابرات اين شهر را نيز صدمه داد اما چنان كه انتظار مي رفت، كار ترميم و نوسازي ساختار شبكه ارتباطات تلفني افغانستان به زودي آغاز شد. همزمان، با تصويب قانون بازار اقتصاد آزاد و تلاش براي جذب سرمايه گذاري در بخش هاي گوناگون روبنايي و زير بنايي كشور بر اساس رقابت سكتور خصوصي، حوزه مخابرات و ارتباطات تلفني نخستين حوزه هايي بود كه توجه سرمايه گزاران داخلي و خارجي را متوجه خود ساخت.

توسعه شبكه مخابرات در تمام كشورها نيازمند برنامه ريزي و سرمايه گزاري هاي كلان است. در افغانستان كه كار زيرساخت‌هاي سستم ارتباطي و شبكه مخابراتي آن با وجود نارسايي هاي بالقوه، طي سه دهه جنگ‌هاي داخلي كاملا تخريب شد، طبعا بيشتر مستلزم تلاش و سرمايه‌گذاريهاي كلان است. دولت افغانستان بنا به ضرورت‌هاي اجتماعي توسعه فعاليت‌هاي اين بخش را در اولويت كاري خود قرار داده است.

اکنون، بيشتر از پنج سال از تحولات بعد از طالبان در افغانستان می گذرد و در اين مدت، ارتباطات و مخابرات همانند بسیاری از عرصه ها در این دوره جهش و گسترش قابل توجهی داشته است.

نخستين شبكه تلفن همراه

پس از شكست نيروهاي طالبان در سال ‪ ۱۳۸۰ در افغانستان ، اولين شبكه تلفن همراه به نام "افغان بيسيم" در كابل آغاز به كار كرد و با توجه به بازار بکر پیش رو، دامنه توسعه آن به اغلب شهرهاي كشور رسيد.  شركت افغان بيسيم با سرمايه‌گذاري يك تاجر افغان مقيم امريكا و دولت افغانستان شروع به كار كرد و اين درست زماني اتفاق افتاد كه در سراسر افغانستان تقريبا هر مرد افغان يك قبضه سلاح در اختيار داشت.

۱۸ماه پس از شروع فعاليت شركت افغان بيسيم، دومين شركت تلفن همراه در افغانستان بنام "روشن" وارد بازار شد .  روشن يك شركت چند مليتي است كه با سرمايه بنياد آغاخان فعاليت خود را آغاز نموده است. ورود اين شرکت چند ملیتی در عرصه مخابرات باعث گرديد تا روند رشد و توسعه صنعت مخابرات در اين كشور سرعت بيشتري يابد. رقابت آزاد ميان دو شركت افغان بيسيم و روشن باعث شد كه قيمت‌ها كاهش يابد و روند توزيع سيم كارت در كشور رونق يابد و دو شركت براي پوشش بيشتر و جلب مشتري در فكر تسلط سراسري در افغانستان باشند. اين روند با ورود سومين شبكه تلفن همراه در تابستان ‪ ۱۳۸۵خورشيدي به نام "اريبا" سرعت بيشتري يافت.  اريبا يك شركت لبناني است كه در بيش از هشت كشور خدمات تلفن سيار ارائه كرده است.

اکنون، سه شرکت تلفن همراه (افغان بیسیم، روشن و اریبا) درحال فعالیت هستند و به چند شرکت دیگر، از جمله "اتصالات" که یک شرکت اماراتی است، اجازه فعالیت داده شده است. از قول وزير مخابرات افغانستان، شركت اتصالات نيز به زودي وارد فعاليت خواهد شد. در آن صورت، تعداد شبكه ها و شركتهاي ارائه دهنده خدمات تلفن سيار در افغانستان به چهار منبع افزايش خواهد يافت.

در كنار تلفن سيار و موبايل، تلفن دیجیتال نیز پدیده جدیدی است كه توزیع آن از نزدیک به سه سال پیش در افغانستان شروع شد و به سرعت در شهرها و حتی ولسوالی ها درحال گسترش است.با توجه به تلاش‌هاي دولت و نيز توسعه شبكه خطوط مخابراتي، هم اكنون ‪۳۶۹  شهر و شهرك افغانستان تحت پوشش شبكه هاي مخابراتي قرار دارد.

"اميرزي سنگين" وزير مخابرات افغانستان چهار ماه قبل هنگام صدور مجوز به چهارمين شركت خصوصي تلفن همراه به نام "اتصالات" اعلام كرد كه مردم بزودي شاهد كاهش قيمت مكالمات تلفني در كشور خواهند بود.  وي افزود: پس از سرمايه‌گذاري در صنعت ساختمان، مخابرات بيشترين سرمايه را جذب كرده است.  به گفته وي شركت‌هاي مخابراتي در سال گذشته خورشيدي (‪(۱۳۸۴حدود ‪۷۰ ميليون دلار به دولت افغانستان ماليات پرداخته‌اند.  اميرزي تاكيد كرد كه هم اكنون سرمايه‌گذاري در زمينه ارايه خدمات تلفن همراه و مخابرات به بيش از ‪ ۷۰۰ميليون دلار رسيده است.  

توزيع سيم كارتها و خدمات رايگان

رقابتي شدن بازار سرويس تلفن و ارتباطات در افغانستان منجر به اين شد كه برخي از شركتهاي موبايل براي جلب رضايت مشتري، ارائه خدمات رايگان را نيز مد نظر قرار دهند. از چندي قبل به دنبال افزايش رقابت ميان شركت‌هاي خصوصي تلفن همراه در افغانستان توزيع رايگان سيم كارت نيز آغاز شده است.  سال پيش شركت افغان بيسيم اعلام كرد كه تمام شهروندان افغان مي‌توانند سيم كارت اين شركت را به صورت رايگان دريافت كنند.  رقابت فشرده ميان شركتهاي خدمات تلفن همراه در افغانستان باعث شد كه بعلاوه تنزل هزينه هاي مكالمات، هم اكنون شركت‌هاي نامبرده كه بيش از ‪ ۱۶۰شهر افغانستان را تحت پوشش دارند تلاش ‌كنند تا با ارايه خدمات جانبي از قبيل ارسال پيام كوتاه رايگان(SMS)، محاسبه قيمت مكالمه به صورت ثانيه و ساير خدمات لازم مشتريان بيشتري را جلب كنند.

چندماه پيش رييس شركت خصوصي تلفن همراه روشن در افغانستان اعلام كرد كه اين شركت ارايه خدمات اينترنتي را به صورت آزمايشي از طريق تلفن همراه آغاز كرده است.  "كريم خواجه" گفت: اين شركت خدمات انترنتي(GPRS) خود را آغاز كرده است و از اين پس مشتركان مي‌توانند نامه‌هاي پست الكترونيكي خود را از طريق تلفن همراه دريافت و به دوستان خود ارسال كنند.  وي تاكيد كرد: ارايه اين خدمات با همكاري شركت "زيمنس" آلمان كه نيمي از خدمات روشن توسط اين شركت ارايه مي‌شود انجام شده است.  خواجه افزود: هم اكنون دارندگان تلفن همراه اين شركت مي‌توانند از طريق شبكه اينترنت از آخرين اطلاعات در جهان دانش آگاهي يابند.

"اميرزي سنگين" وزير مخابرات افغانستان پيشتر اعلام كرد كه ‪ ۷۰درصد جمعيت۲۴/۲ميليون نفري اين كشور تحت پوشش شبكه‌هاي مخابراتي قرار دارند.  به گفته اين مقام مخابراتي، تا سه سال آينده۹۰درصد مردم از خدمات مخابراتي بهره‌مند خواهند شد.  وي گفت: براي اين منظور صندوق توسعه مخابرات افغانستان ايجاد شده است كه تمام شركت‌هاي خصوصي و دولتي ‪ ۲/۵درصد از عوايد خود را به اين صندوق واريز مي‌كنند.

استفاده از تكنولوژي جديد در صنعت مخابرات افغانستان طي چهار سال گذشته روند پرشتابي را شاهد بوده است.

هم اكنون شمار مشتركان تلفن همراه به بيش از سه ميليون نفر و تلفن ثابت به بيش از 500 هزار مشترك در افغانستان مي‌رسد.

اين در حاليست كه افغانستان تابستان ‪ ۱۳۸۵خورشيدي از طريق ايران به خط نوري نيز متصل شد و بر اساس قراردادي كه به ارزش ۶۴/۵ ميليون دلار ميان شركت "شونگ زنگ" چين و وزارت مخابرات افغانستان امضا شد، اين شركت طرح اجراي شبكه خط سراسري نوري را طي۲۴ماه آينده اجرا خواهد كرد.  اجراي اين طرح به طول سه هزار و ‪ ۳۰۰ كيلومتر از شهر هرات در غرب كشور افغانستان آغاز مي‌شود.  اين طرح به صورت يك خط كمربندي شهرهاي قندهار، زابل، غزني، كابل، پلخمري، مزار شريف، ميمنه، شبرغان، بادغيس را به يكديگر متصل و مجددا به هرات متصل مي‌شود.  به گفته وزير مخابرات افغانستان، با اجراي اين طرح هزينه مكالمه تلفني در كشور ارزان و تمام ارتباطات بين‌المللي نيز از اين طريق انجام خواهد شد كه اين گامي مهم در راستاي توسعه مخابرات افغانستان است.

علاوه بر اينكه تلفن همراه در افغانستان رشد حيرت انگيزي داشته است، دولت نيز با راه‌اندازي شركت دولتي "افغان تيلي كام" تلاش كرده است تا رشد و توسعه تلفن ثابت را در كشور افزايش دهد.

شماری از کشورها از جمله کشور هند، به سرمايه گذاری های هنگفتی در عرصه خدمات ارتباطي پرداخته اند.  راکيش سوت، سفير هند در کابل می گويد گسترش ارتباطات تلفنی در افغانستان از مسايل مورد علاقه کشورش در زمينه کمک های مالی به افغانستان بوده است. او گفت هندوستان تاکنون ۶۰۰ ميليون دلار برای بازسازی افغانستان کمک کرده است که بخشی از اين پول ها برای گسترش مخابرات به کار رفته است. همچنين يك شركت ايراني بنام "شهيد قندي يزد" در حال اجراي يك طرح سراسري مخابراتي در افغانستان است كه ‪ ۱۵۰هزار خط تلفن ثابت را در آينده‌ي نزديك در اختيار استفاده‌كنندگان قرار مي‌دهد.  

شتاب شگفت آور ارتباطات سيار در افغانستان بگونه اي بوده است كه گاهي باعث حيرت كشورهاي همجوار گرديده است. در كشورهاي مجاور افغانستان، توسعه مخابرات سيار با وجود سابقه بيشتر به اندازه‌ي افغانستان شتاب نداشته است. اميرزی سنگين، وزير مخابرات افغانستان در مراسمی به اين مناسبت گفت کشورش به پيشرفت های "کم نظيری" در زمينه ارتباطات دست يافته است. او گفت: "افغانستان به تناسب کشورهای منطقه، به شکل کم سابقه ای از امکانات و سهولت های مخابراتی بهره برداری می کند و اين موفقيت بزرگی برای افغانستان است."

در سال جاري ميلادي پس از توزيع سيم كارتهاي رايگان در افغانستان، مقامات وزارت مخابرات كشور همسايه غربي آن ايران به علت كندي پيشرفت در ساحه ارتباطات سيار مورد سئوال قرار گرفت و مجبور به پاسخگويي و توضيح در اين زمينه شد. اخيرا امكان تماس از ايران با تلفن هاي سيار افغانستان بسيار دشوار گرديده است. برخي تحليلگران بروز اين مشكل را بي ارتباط با گسترش بازار رقابت مخابرات در افغانستان نمي دانند. اين درحالي است كه بازار تلفن همراه در ايران بيش از ده سال در انحصار شركت ارتباطات سيار وابسته به دولت بود.

آنگونه که مسئولان مخابراتی در افغانستان می گويند هم اکنون بيش از سه ميليون خط تلفن همراه و تلفن ثابت در سراسر اين کشور مورد استفاده است. با توجه به سرعت رشد مخابرات در اين كشور، انتظار مي‌رود كه افغانستان در اين صنعت كشور ناشناخته‌اي نباشد و مردم بتوانند از هر نقطه‌اي با پيش شماره ۰۰۹۳ با افغانستان ارتباط برقرار كنند.

نرخ مكالمه تلفني در افغانستان نسبت به كشورهاي همسايه به علت مشكلات امنيتي و كمبود برق زيادتر است. اما از آنجا كه نظام اقتصادي افغانستان بر اساس بازار رقابت آزاد بنا شده، دولت حق دخالت در اين امر را ندارد. بهترين وسيله‌ي مهار قميتها و هزينه ها، توسعه و تشديد رقابت ميان شركتهاي سرويس دهنده است كه تا كنون به همين سو نيز روان بوده اند و نتايج خوبي در پي داشته است. قرار است در سال‌هاي آتي هزينه مكالمات تلفني به نصف كاهش يابد.

هزينه هر دقيقه مكالمه تلفن در داخل افغانستان به اين شرح است:

از تلفن ثابت به تلفن ثابت، يك افغاني، از تلفن ثابت به تلفن همراه، پنج افغاني، از تلفن همراه به تلفن همراه، ۵/۵افغاني. همچنين شركت تازه كار تلفن سيار اريبا خدمات خود را با تعرفه يكسان و با محاسبه پايه ثانيه اي با هزينه هر دقيقه 5/5 افغاني اعلام كرده است.

تلفن همراه، ابزار يا مد؟

تلفن يك وسيله ارتباطي صوتي است كه سهولت و سرعت ارتباطات را تامين مي كند. تلفن هاي سيار و موبايل از آنجا كه همواره همراه شخص اند سرعت و سهولت يادشده را دوچندان مي سازد. نياز به تلفن به حيث يك وسيله و ابزار ارتباطي سريع و آسان براي همگان قابل درك است اما زماني كه نياز اوليه رفع مي گردد، نيازهاي ثانويه نمايان مي شوند. گزارشگر بي بي سي ميگويد: در آغاز به کار شبکه های تلفن همراه در افغانستان، تنها داشتن تلفن همراه امتياز حساب می شد ولی حالا که بيش از سه سال از عمر اين وسيله ارتباطی در افغانستان می گذرد، آنچه توجه بيشتر جوانان را به خود جلب می کند، مدل گوشی های تلفن همراه است.

تازه ترين مدل های گوشی تلفن همراه که امکانات آهنگ گذاری، فيلمبرداری و عکاسی دارد حتی در بدل بيش از هشت صد دلار در بازارهای کابل به فروش می رود که خريداران اين گوشی ها را بيشتر جوانان پيرو مد تشکيل می دهند. با اين حال گوشی های ارزان قيمت نيز که به باور بسياری "محکم و با دوام" است، در ميان بزرگسالان و افراد عمدتا وابسته به قشر متوسط جامعه، طرفدار دارد.

بازار تجارت تلفن

گسترش پرشتاب تلفن همراه در افغانستان علاوه براينكه نياز ارتباطي مردم و سرگرمي هاي جوانان را پاسخ مي گويد، در بازار داد وستد نيز باعث رونق تجارت شده است. گزارشگر مي افزايد: امروز در حقيقت تلفن همراه بخش مهمی از زندگی افغانها را تشکيل می دهد. استفاده از تلفن همراه، در عين زمان تجارت پرمنفعتی را نيز در بازارهای افغانستان سروسامان داده است. فروش مدل های جديد و متنوع گوشی های تلفن همراه، فروش کارت های واحد پولی و غرفه های ثبت آهنگ و نوار تصويری در تلفن ها، بازارهای کوچک و بزرگ را در افغانستان گرم کرده و زمينه کار برای صدها شهروند افغان فراهم کرده است. در حالی که تنها چهار سال پيش، تلفن همراه اسم ناشناخته ای برای افغانها بود، حالا به گفته مقامات، پنج درصد افغانها تلفن همراه دارند.

نتيجه

افغانستان امروز، افغانستان نوين است. كشوري كه سخت ترين روزهاي عمر خود را صبورانه سپري كرده است امروز اميدوارانه مي كوشد از حجم انبوه تلخي هاي زندگي فرزندان خود بكاهد. اين كشور از ميان ويرانه ها و خاكسترها قد برافراشته است. هرچند هنوز رخ از قيد غبار و خاكستر و خون نشسته است و جراحت هاي متوالي را كماكان تحمل مي كند اما در عين حال آينده ‌ي آن روشن و اميدوار كننده است. بدخواهان و آتش آفرينان اين مرز وبوم به زودي رسوا خواهند شد . مردم رنج كشيده و ماتم ديده‌ي اين سرزمين با گامهاي استوار خود شيوه زندگي جديدي را كه آغاز كرده اند فرو نخواهند گذاشت. نسل نو اين سرزمين جفا كشيده بسيار پرشتاب تر از نسل ديروز به پيش خواهد تاخت. شتاب اين حركت بيشتر از شتاب شگفتي آور ارتباطات افغانستان در طي چند سال اخير خواهد بود. هم اكنون سيماي افغانستان نوين بسيار متفاوت از افغانستان عصر طالبان و ماقبل طالبان مي باشد. بي گمان با وجود موانع عمده و چالشهاي سخت امنيتي و اقتصادي ، سير حركت اين تفاوت شگرف سريعتر از پيش ادامه خواهد يافت و نبض زندگي جديد در افغانستان هرگز متوقف نخواهد شد.

11/5/1386مختار(هاني)

منابع

سايت فارسي بي بي سي

http://bbc.co.uk/persian/afghanistan

وزارت مخابرات افغانستان

http://moc.gov.af

شركت افغان بيسيم

http://www.afghan-wireless.com

شاهراه توسعه

http://www.developmentgateway.org

ارتباطات درحال رشد

 http://www.developingtelecoms.com/

ايسنا

http://isna.ir