|
|
|
 |
|
مطالب بيشتر از
مهمان
در صفحه اختصاصي نويسنده
|
|
پيوستهها |
|
|
|
آيا موتورهاي كاوش،جانشين كتابداران خواهند شد؟
نويسنده: روني تان
مترجم: اميررضا اصنافي
تاريخ نشر: 22- 08-2006
ظهوراينترنت،محموله هاي اطلاعاتي را قادرساخته كه به صورت پيوسته[1] دردسترس قرارگيرند.موتورهاي كاوش، به منظور كمك به جويندگان اطلاعات كه براي به دست آوردن اطلاعات مورد نيازخويش دردام شبكه جهانگستر افتاده اند، دردسترس قرارگرفت.
مقدمه
ظهوراينترنت،محموله هاي اطلاعاتي را قادرساخته كه به صورت پيوسته[1] دردسترس قرارگيرند.موتورهاي كاوش، به منظور كمك به جويندگان اطلاعات كه براي به دست آوردن اطلاعات مورد نيازخويش دردام شبكه جهانگستر افتاده اند، دردسترس قرارگرفت.مسلما تازه ترين موتورهاي كاوش،درطول سالها دسترسي به اطلاعات مناسب را بهبود بخشيده اند، بدون اينكه جوينده اطلاعات مجبورباشد براي به دست آوردن آن، مسيرخودرا به سوي كتابخانه بپيمايد.همانطوركه شخصي اظهاركرده،“شهرت موتوركاوش به واسطه راحتي و آسايشي است كه فراهم ساخته است… حتي مجبورنيستيد ازمنزل خارج شويد…”(استيونس[2]،2003).افزون براين،استيونس ذكرميكند كه برخي ازرفتن به كتابخانه، بازايستاده اند زيرا ممكن است كتابهايي كه گرفته اند به همان سودمندي كه به نظرميرسند نباشند.حتي يك كتابدار،فاي چادول[3](1996) معتقد است كه“ نه فقط اينترنت جايگزين كتابها خواهدشد، بلكه احتمالا جايگزين كتابداران و كتابخانه ها نيز خواهد شد.”بنابراين، آيااين به اين معناست كه با ظهور اينترنت و موتورهاي كاوش پيشرفته تربراي جستجوي اطلاعات درشبكه جهانگستر، كتابداري به زودي يك حرفه ازبين رفته تلقي خواهدشد؟اين مقاله به صورت مختصر،اين موقعيت را درصورت وقوع درآينده نزديك، تجزيه خواهدكرد. دراين خصوص، بخشي ازطرح به كاررفته درمقاله اي منتشرنشده درسال 2002(تان[4]) ازيك هنوان مرتبط براي ياري جستن ازبحثي درباره عنواني كه دردست است، استفاده خواهدشد.
تعاريف
وبپديا[5]، موتورهاي كاوش را به عنوان“برنامه اي كه مدارك را براي كليـــــد واژه هايي مخصوص، جستجو ميكند و سياهه اي ازمداركي را كه كليد واژه ها درآن يافت ميشدند، گزارش ميكند.”(Webopedia.com) .ازطرفي، نقش كتابداربه منظور گزينش مواد ميباشد “ و منحصرا خدماتي را براساس سودمندي جامعه اي كه به آن خدمت شده، ارائه ميكند… و … براي پيوند افراد خاص با محتواي كتابخانه كه سازگاربا نيازها و علايق آنهاست، تلاش ميكند.(باري،جاد[6]). شايد همي اينك كه دسترسي به اينترنت نيز دركتابخانه هاي بسياري فراهم است، بخش دوم ازتعريف باري هم ممكن است شامل پيوند افراد خاص به محتواي اينترنت نيز باشد.با درنظرداشتن اين تعاريف درذهن، ممكن است اكنون به امكانات جايگزيني موتورهاي كاوش دراينترنت به عنوان وسيله اي براي دسترسي به اطلاعات نگاهي داشته باشيم.
موتورهاي كاوش دربرابركتابداران
ارزش افزوده برداده هاي خام
“اطلاعات خام، همچون داده هاي خام زياد سودمند نيستند”(زيلنر[7]،2000).تان(2002) به اين نكته مي افزايد كه اطلاعات ( به خصوص اطلاعات رايگان)، لازم است كه قبل ازقابل دسترس بودن، ازنظرمحتوايي ارزيابي شوند و بسته بندي گردند.بنابراين،بسته بندي،ارزش اطلاعات را افزايش ميدهد و واسطه اطلاعاتي كه يك نقش حياتي را درفراهم آوري آن اطلاعات ايفاميكند منحصرا معتبرنيست، ولي براي كاربران نهايي نيز ارزشمند است.
كتابداران به واسطه مكان يابي،دسترسي، وارسي و بسته بندي آنها براي كاربران خود، به ارزش اطلاعات مي افزايند.متاسفانه،اين كاري است كه اغلب موتورهاي كاوش به طورمتداول نمي توانند انجام دهند.درحاليكه آنها دربرقراري صدها هزارپيوند به آن چه كه وب سايتهاي محتوي اطلاعات مناسب فرض ميشود مناسب هستند، يك بررسي دقيق ازنتايج جستجوي آنها نشان خواهدداد كه بسياري ازپيوندهاي ارائه شده به جويندگان اطلاعات، نامربوط است.مثلا،به تازگي پس ازبرگزاري ششمين ديدار باشگاه فوتبال ليورپول با ليدزيونايتد، پي گيري اطلاعات آخرين رخدادهاي مربوط به باشگاه ليورپول دروب سايت اختصاصي اين باشگاه با استفاده ازموتوركاوش گوگل انجام ميشود. ازطرفي، كتابدار مي تواند با حذف اين وب سايت نامربوط ازسياهه ارائه شده به جوينده اطلاعات،به وي كمك كند.به علاوه،همچنين كتابدار ممكن است به بازيابي سايرمواد چاپي مربوط كه دراينترنت دردسترس نيستند، كمك كند.دراين حيث، شايد كسي اين بحث را مطرح كند كه برخي موتورهاي كاوش(كه برجسته ترين آن بخش Google Answers موتوركاوش گوگل است)قابليت بسته بندي اطلاعات را دارند كه اگرمحققان پرسشي را داشته باشند به آنها پاسخ داده شود.با اين حال، هزينه اي هم تحميل ميشود.اين واقعيت را بايد پذيرفت كه جويندگان اطلاعات لازم است كه به دست آوردن اطلاعات بايد ازطريق كارتهاي اعتباري هزينه اي را پرداخت كنند،چيزي كه همه آنها امكان دسترسي به آن را دراختياردارند.ازطرفي،اكثركتابداران سؤالات مرجع ساده هزينه اي را دريافت نميدارند.بنابراين،كتابداران ممكن است حقيقتا درمقايسه با موتورهاي كاوش، اطلاعات بسته بندي شده سودمند را فراهم كنند.
دسترسي به اطلاعات موجود
مگ شارف[8] ابرازميدارد كه“مواد بسياري درشكل الكترونيكي موجود نيستند وزمان طولاني خواهد گذشت تا آنها به صورت الكترونيكي درآيند ”(استيونس،لارا[9]).تاروزي كه هرجزء ازاطلاعات، دراينترنت موجود نباشد هيچ موتوركاوشي، مهم نيست كه آيا سودمند هست يا نه، قادربه بازيابي ساده اطلاعات نيست.به طورمختصر،موتورهاي كاوش ميتوانند مستقيما و منحصرا اطلاعات را ازطريق ابزارهاي الكترونيكي فراهم آورند.اين مانعي نيست كه كتابداران با آن مواجه شوند.برعكس،كتابداران قادرند بهترين منابع چاپي و الكترونيكي رابه جوينده اطلاعات عرضه كنند.
ظهوراينترنت،حقيقتا يك ابزارمرجع اضافي را دراختياركتابداران قرارداده است تا اطلاعات با كيفيت و مناسب را براي جوينده اطلاعات فراهم سازند.به علاوه،كتابداران،ازطريق شبكه هاي خود ميتوانند به انتظام بخشيدن به امانت بين كتابخان اي موادي كه دركتابخانه هايشان موجودنيست، ياري برسانند.اين محدوديتي است كه موتورهاي كاوش ميتوانند نميتوانند برآن فائق آيند، به خصوص جائي كه مواد درقالبهاي الكترونيكي موجود نيستند.
دردنياي واقعي، تمام جويندگان اطلاعات به اطلاعات الكترونيكي دسترسي ندارند.اگرموتورهاي كاوش جانشين كتابداران بشوند،مسلما آنهايي كه ابزارهاي دسترسي به اينترنت را دراختيارندارند، دچارزيان خواهندشد.دركشورهايي كه زيرساخت اطلاعاتي هنوزدرحمايت ازخدمات اينترنتي ناتوان است،كتابداران هنوز مؤثرترين فراهم كنندگان دسترسي به اطلاعات مناسب هستند.گذشته ازاين، براي بسياري دركشورهاي كمترتوسعه يافته[10]، هزينه فراهم آوري ابزارهاي اينترنتي همچون رايانه ها و مودمها گزاف هستند.ازاينرو،درچنان فضاهايي،هنوزكتابخانه هاي فيزيكي و كتابداران،تنها وسايل ارزشمند دسترسي به اطلاعات به شمار مي آيند.
سازگاري با اطلاعات زيادي[11]
همانطوركه پيش ترذكرشد،اطلاعاتي كه هم درقالب چاپي و هم الكترونيكي موجود هستند،هميشه ازارزش عالي برخوردارنيستند.درنيتجه،اطلاعات دريافت شده بايد “وارسي گردد،نمايش داده شودو ذخيره شود، و درطرقي كه جذب و درك آن راحت تراست، ارائه شود”(كلسون-توماس[12]). يك مطالعه دقيق ازموتورهاي كاوش نشان خواهدداد كه آنها نقصهايي دارند كه عاقبت ممكن است قادرنباشد آنهارا جانشين كتابداران نمايد.
همه موتورهاي كاوش داراي ميانجي هاي متفاوت هستند و مشكل تلنبارشدن دانسته ها را به وجود مي آورند(دلوين و بارك[13]،1997).همچنين موتورهاي كاوش تمايل دارند تا ((سايتهاي مستند)) را كه صاحبانشان فقط كنترل برمنابع موجود برسرورهايشان ازدست داده اند، آشكارسازند، به موجب آن غيرممكن است تشخيص دهند كدام منابع توسط صاحبان تصويب ميشود و كدام نميشود.(دلوين و بارك).به علاوه،“دراينترنت، ساختاركلي كه به كتابداران مرجع اجازه دهد كيفيت اطلاعات را جهت بدهند وجود ندارند”.(دلوين و بارك).
با ساختارارائه شده درباره موتورهاي كاوش كه دربند قبلي ذكرشد، جوينده اطلاعات(حتي پس ازاستفاده ازپيشرفته ترين روشهاي جستجو) مجبورخواهدبود ازميان پيوندهاي بي شمار بگذرد و آنگاه براي خودش تصميم بگيرد كه كدام وب سايتها مناسب يا نامناسب هستند. هيچ جوينده اطلاعات، حتي منضبط ترين و كوشاترين آنها انتظارندارد كه براي اطلاعات مناسب ازميان اين پيوندهاي بيشماربه بررسي بپردازد.حتي اگربرخي وب سايتها همانند ((Google Answer)) بتوانند اين كاررا صورت دهند، آنها قادرنيستند منابع چاپي مربوط به خود را رديف كنند.حتي اگراين كاررا انجام دهند، ممكن است مجبورباشند جوينده اطلاعات را به موادچاپي ارجاع دهند كه جوينده اطلاعات مجبورخواهد بود آنها را بخرد يا ازيك كتابخانه امانت بگيرد.ازاين رو، موتورهاي كاوش ممكن است به جاي كمك به سازگاري با اطلاعات زيادي، حتي موقعيت را نامطلوبتر كنند.
جوينده اطلاعات به منظورتوانايي جستجو براي اطلاعات به صورت مؤثر ازطريق موتورهاي كاوش نياز به مهارت اينترنتي خواهد داشت.اوقبل ازاينكه بتواند نتايج دلخواهش را به دست آورد،بايد بداندكه هرموتوركاوش چگونه كارمي كند.هنگاميكه موتورهاي كاوش توضيح ميدهند كه چگونه كسي ميتواند ازحداكثرامكانات آنها استفاده كند، اين كاربراي گردآوري دانش زمان خواهد برد و متخصصان چنين كاري را صورت ميدهند.اين چيزي است كه يك شخصي كه داراي مهارت اينترنتي نيست دريك شتاب بسيار سخت ميتواند براي انجام كار، زماني را به تلاش كردن اختصاص دهد.حتي اگرزمان دراختيارش نباشد، ممكن نيست قادربه دسترسي به مواد چاپي مناسب باشد.
برخلاف موتورهاي كاوش، كتابدارميتواند به جوينده اطلاعات كمك كند با مشكل اطلاعات زيادي سازگارباشد.كتابداران، با مصاحبه مرجع، ميتوانندبه جوينده اطلاعات كمك كنند تا برعنوان حقيقي پژوهش متمركزشوند.مزيت افزوده دراين حقيقت است كه كتابدارميتواند دردسترسي به موادچاپي مناسب كمك كند زيرا“با مواد چاپي، يك سيستم مرورجامع براي كمك به كتابداري كه درانتظارآثارنامرغوب،سوءگرفته يا غلط انداز ميباشد وجود دارد”(چارتون[14]،1996).مشابه آن ميتواند براي وب سايتها، پيش ازاينكه نتايج به جوينده اطلاعات ارسال شود صورت گيرد.به اين ترتيب،كتابدارميتواند به صرفه جويي دروقت گرانبهاي جوينده اطلاعات ياري برساند.
راهنمايي كاربران اطلاعات
كتابداران خوب آموزش ديده،مي توانند به صورت آني، درمحل به راهنمايي بپردازند،كه چگونه اطلاعات ممكن است براي كارپروژه،نگارش مقالات و غيره مورد استفاده قرارگيرد.ازطريق جريان مصاحبه مرجع، كتابدارميتواندبه جوينده اطلاعات دراخص كردن عنوان جستجو كمك كند ونكته اصلي موضوع را دريابد آنگاه به راهنمايي لازم بپردازد.اين امر، براي موتورهاي كاوش حالت معكوس دارد.تقريبا نه تنها مصاحبه مرجع غيرممكن است؛ بلكه امكان ندارد كه آنها به راهنمايي آني بپردازد كه چگونه بهترين فرد ميتواند به يك عنوان ارائه شده دسترسي داشته باشد.بهترين كاري كه موتورهاي كاوش ممكن است انجام دهند اين است كه به جوينده اطلاعات وب سايتهايي را نشان دهند كه ممكن است اطلاعات مناسب را دربرداشته باشند.
مديريت دانش
درارتباط با سايرنكاتي كه قبلا مطرح شد، خاطرنشان كردن اين نكته حائزاهميت است كه دركتابخانه هاي دانشگاهي،عملكرد اينترنت تاثيري مثبت برانتظارات جويندگان اطلاعات ازكتابداران و نقش آنها درعصراينترنت ميگذارد.يك مطالعه ابرازميدارد كه با دسترس بودن اينترنت دركتابخانه ها به خصوص درآنهايي كه دانشگاهي هستند،“كتابداران بسياري… افزايش انتظارات ازاعضاي هيات علمي و دانشجويان را گزارش دادند”(ابدولاي[15]،2000).افزون براين،مطالعه آشكارساخت كه در95 درصد ازپاسخهاي بررسي شده اين احساس وجود دارد كه اينترنت تا حدبسيارزيادي خدمات مرجع را گسترش داده است.ازاينرو، علي رغم دسترس پذيري اينترنت، كتابداران هنوز به عنوان بخش مكمل جريان مصرف اطلاعات ديده ميشوند.
كتابداران و موتورهاي كاوش-يك رابطه رقيبانه
رابطه بين كتابداران و موتورهاي كاوش، ضرورتا لازم نيست رقيبانه باشد.همچنانكه بند قبلي نشان ميدهد، درعصر اينترنت ازكتابداران انتظاربيشتري ميرود.لازم نيست مهارتهاي آنها درجستجو فقط در بازيابي اطلاعات باشد، بلكه اطلاعات الكترونيكي را نيزشامل ميشود.
براين اساس،دلوين وبارك(1996)، به حق، خاطرنشان ميسازند كه “ظهوراينترنت به وسيله كتابداران مرجع بسياري كه با اشتياق، خوب تلقي شده است كه آنرا به عنوان فراهم آورنده دسترسي به حجم انبوهي ازداده هاي دورازدسترس گذشته مشاهده ميكنند.”
نه تنها آنها برمواد چاپي تكيه كرده اند، بلكه مواد الكترونيكي مناسب هم اكنون ميتوانند درمواجه شدن با نيازهاي اطلاعاتي كاربران مورد استفاده قرارگيرد.با اين حال،آنها همچنين به درستي ذكرميكنند كه منابع اينترنتي درصورتي قابل استفاده حقيقي است كه منبع چاپي مناسبي دراختيارنباشد.بدين ترتيب،اينترنت و موتورهاي كاوش آن،هنگاميكه با هم با مواد چاپي مورد استفاده قرارگيرند، ميتوانند ارزش افزونتري را به خدمات مرجع بيافزايند.دراصل،جايي كه استفاده ازموتورهاي كاوش مورد علاقه است،“كاركنان كتابخانه كه به دقت با كاربرانشان كارميكنند،براي تبديل چالش الكترونيكي به فرصت الكترونيكي متعلق به خودشان به خوبي منصوب ميشوند”(كلوباس[16]،1997).
نتيجه گيري
اطلاعات ميتواند توسط كتابدار و موتورهاي كاوش، فراهم و اداره گردد.شايد بزرگترين مزيت موتورهاي كاوش اين است كه آنها ميتوانند اطلاعات را تقريبا ازهرجا براي جوينده، به همان مفصلي كه ابزارلازم را جهت اتصال به شبكه جهانگستر دراختياردارند، فراهم سازند.با اين وجود،همچنانكه مدارك موجود نشان ميدهد موتورهاي كاوش نميتوانند كاري را به مؤثري يك كتابدارانجام دهند-فراهم آوري اطلاعاتي كه براي مواد نامربوط ارزيابي و بررسي ميشود و سپس قبل ازارائه به جوينده بسته بندي ميشود و معمولا هزينه اضافي دربرندارد.دراينجا، بزرگترين مزيت كتابداربرموتوركاوش واردميشود-توانايي مصاحبه با جوينده اطلاعات براي دسترسي به نيازهاي اطلاعاتي واقعي اش.ازاين گذشته،موتورهاي كاوش نميتوانند اطلاعاتي را كه دراينترنت نيست فراهم نمايند-چيزي كه فقط كتابداران و كتابخانه ها ميتوانند تسهيل ببخشند.به اين ترتيب، مزاياي ناشي ازاطلاعات خوب بسته بندي شده، فقط درصورتي كه كاربران،هم به منابع چاپي و هم منابع الكترونيكي اطلاعات، دسترسي داشته باشند بهره مند ميشوند.كتابداران قادرند، بهترين قالبهاي چاپي و الكترونيكي را با هم تركيب كنند و سپس آنها را ارزيابي نمايند و به جوينده اطلاعات ارائه دهند.بنابراين،بعيد است موتورهاي كاوش درآينده قابل پيش بيني، جانشين كتابداران بشوند.
پانوشتها:
[1] Online
[2] Stevens
[3] Faye Chadwell
[4] Tan
[5] Webopedi
[6] Barry,Jud
[7] Zillner
[8] Meg Scharf
[9] Laura
[10] Less Developed Coutries
[11] Information Overload
[12] Coulson-Thomas
[13] Delvin and Burke
[14] Charton
[15] Abdoulaye
[16] Klobas
منبع:
Tan,Ronnie. “ Will Search Engines Replace Librarians?”. ”. CONSAL Topical Brief, July2003. Date last accessed: 4 march2004.
http://www.consal.org.sg/webupload/resource/brief/attachments
فهرست منابع:
Abdoulaye, Kaba and Shaheen Majid. “Use of the Internet for Reference Services in Malaysian Academic Libraries”. Online Information Review. 25.5 (2000): 381-388.
Barry, Jud. “Working Answer: The Essence of Librarianship”. Date last accessed: 17 Jul 2003. <http://librarians.freeservers.com/custom.html>
Chadwell, Faye. “An Internet Skeptic”. OLA Quarterly. 2.2 (Summer 1996). Date last accessed: 12 Jul 2003. <http://www.olaweb.org/quarterly/quar2-2/chadwell.shtml>
Charton, Michael. “Wow! This Librarian and These Librarians are Magic! The World Wide Web and Its Use in a Medium Sized Public Library”. United States: University of California, Santa Barbara, 1996. Date last accessed: 17 Jul 2003. <http://www.library.ucsb.edu/untangle/charton.html>
Coulson-Thomas, Colin. “Developing and Supporting Information Entrepreneurs”. Career Development International. 6.4. (2001): 231.
Devlin, Brendan and Mary Burke. “Internet: The Ultimate Reference Tool?” Internet Research: Electronic Networking Applications and Policy. 7.2 (197): 101-108.
Klobas, Jane E. “Networked Information Resources: Electronic Opportunities for Users and Librarians”. OCLC Systems and Services. 13.1 (1997): 25-34.
“Search Engine”. Webopedia.com. Date last accessed: 17 Jul 2003. <http://www.webopedia.com/TERM/s/search_engine.html>
Stevens, Laura. “Internet Replacing Libraries as Top Source for Research”. The Central Florida Future – University of Central Florida. 7 May 2003. Date last accessed: 12 Jul 2003. <http://staff.philau.edu/bells/crldpresent03/%7BB5A641F6-ABD7-4DCF-950D-3C32E9F59460%7D_322_76.htm>
Tan, Ronnie. “Information Packaging/Brokering”. CONSAL Topical Brief, Oct 2002. Date last accessed: 17 Jul 2003. <http://www.consal.org.sg/webupload/resource/brief/attachments/%7B6278E1B2-8E66-4C17-8D83-63E960FC1303%7D.pdf>
Zillner, Tom. “The Social Life of Information”. Information Technology and Libraries. 19.4. (Dec 2000): 209.
موضوع مرتبط:
دانش ارتباطات
|
