روحانيت و جايگاه فعلي آن در اجتماع

(بٌرشي از يک سفر نامه ـ 28 اسد 84  ولسوالي مالستان )

 مقدمه:

28 اسد براي مردم افغانستان ياد آور روز بزرگي است که بايد براي هميشه آن را پاس داشت ؛‌روزي که پرچم استقلال اين کشور بر قله هاي غرور وطن به اهتزاز درآمد . مي خواستم به مناسبت اين روز خجسته  مطلبي بنويسم اما سخت ، دلم گرفت و فقط اين جمله افکارم را تسخير کرد وديگر هيچ : « استقلال ، واژه روح نوازي است که با شنيدن آن ، فطرت آدمي آرام مي گيرد وبا تحقق آن ، همه سنگ وچوب به سمت تو لبخند مي زنند» چرا دلم گرفت ؟ چون کشورم اين روز را در حالي جشن مي گيرد که جنگ وگريز هنوز در گوشه وکنار آن وجود داشته وهزاران نيروي خارجي،تحت عنوان نيروهاي حافظ صلح در اطراف خانه هايم به گشت وگزار مي پردازند .آري  از اين جهت دلم گرفت.

 بنا بر اين ديگر نتوانستم ادامه دهم و رفتم سراغ سفر نامه سال گذشته که در اين روز چه دسته گلي به آب داده ام.مطلبي که در پيش روي شماست يادداشت آن روز است به اميدي که مورد توجه شما قرار گيرد:

ـ برگزاري مراسم ميلاد امام علي (ع) و بزرگداشت روز استقلال افغانستان :

                چند روزي بود که اطلاعيه اي از سوي « مدرسه علميه رضويه » و « کانون فرهنگي امام هادي (ع) » در رابطه با برگزاري مراسم ميلاد امام علي (ع) و بزرگداشت روز استقلال افغانستان در مسجد جامع شينه ده ، به در و ديوار زده شده بود و در آن از مردم خواسته بودند که در مراسم ، شرکت نمايند . با خواندن اين اطلاعيه اين ذهنيت برايم ايجاد شد که حتماً مراسم باشکوهي خواهد بود و در آن ، اقشار مختلف جامعه ، به خصوص اصناف روحانيت ، بازاريان شينه ده و مردم قريه هاي اطراف به صورت گسترده ، شرکت خواهند کرد. به هر حال ، روز موعود فرا رسيد و قرار بود که مراسم از ساعت نه صبح آغاز شود . اين جانب حدود ساعت نه و نيم به مسجد رفتم که دو سه نفر بيشتر نبود و آن سه نفر عبارت بودند از آقاي حاج بصير سوکه که به تازگي از قم آمده بود ، آقاي محمد علي اخلاقي ( يکي از کانديداتورها ) و حاجي خليلي ( مسئول مدرسه رضويه ) تا يک ساعت ديگر هم از مردم خبري نشد ؛ هر چند که با بلندگو مکرراً از مردم و بازاريان خواسته شد که در مراسم شرکت نمايند.

                با پيش آمدن اين وضعيت ، ميان ما چند نفر صحبت سر اين بود که بايد از خير مراسم گذشت و برويم به دنبال کارهايمان . يکي مي گفت بعد از نماز ظهر و عصر بايد مراسم را آغاز کرد چرا که آن موقع هم تعدادي خواهند آمد. در اين بگو مگوها بوديم که سرو کله چند نفري پيدا شد و به دنبال آن دو سه نفر از کانديداتورهاي پارلمان و شوراي ولايتي با اعضاي ستادشان آمدند و يک دفعه اي مجلس ، گرم شد . از اين جا بود که اين مراسم متزلزل با دو ساعت تاخير شروع شد و ابتدا بنده چند شعري را حواله اين و آن کردم . بعد آقاي خدابخش رضايي از اعضاي هيئت داله براي تقليل کانديداتور ها راجع به انتخابات و نگراني مردم از تعدد کانديداتورها صحبت نمود . سخنران آخر ،حاجي بصير بود که سخنان مصلحت آميز و دو پهلو را راجع به موضوعات مختلف بيان کرد و به اين ترتيب ، مراسم پايان يافت .

                موقع خارج شدن از مسجد جامع ، در اين فکر فرورفته بودم که اگر اين روزها ، روزهاي آخر تبليغات انتخابات نبود و عالي جنابان کانديداتورها با اصحاب و اعوان خود شرکت نمي کردند ، قطعاً برگزاري مراسم منتفي بود. چرا اين گونه است ؟ چه دلايلي باعث دلسردي مردم از برگزاري شعاير مذهبي و در واقع ،روحانيت شده است ؟

                اجازه دهيد که کمي از حال و هواي مراسم ياد شده ، حاشيه بروم . و آن اين که براي پاسخ دادن به اين سؤال ، بحث زير را بايد در نظر گرفت :

1-      عملکرد روحانيت در 25 سال گذشته :

 تمام پديده هاي اجتماعي معلول عواملي است که مستقيم و غير مستقيم در روند شکل گيري تفکر و انديشه مردم ، نقش داشته و دارد . واقعيت اين است که يک نحو روحانيت گريزي را به وضوح در جامعه خود شاهديم و اين مساله ، بودن شک در داخل منطقه و بيرون از آن ، ارتباط تنگاتنگ با عملکرد صنف يا شده دارد . روحانيت با توجه به پايگاه اجتماعي اي که داشتند ، در اوايل انقلاب ، بسيار خوب درخشيدند و هر چه از عمر انقلاب سپري گرديد ، نقش آنها کمرنگ شده و اين روند را در انزواي زود هنگام آنها بايد دخيل دانست . چرا که از يک سو ، روحانيت اين اولين تجربه کارهاي سياسي و اجتماعي آنها بود که خود مستقيماً زمام امور را به دست مي گرفتند و براي مردم حکم صادر نموده و آن را تطبيق مي کردند . از سوي ديگر ، از آنجا که آنها نه تحصيلات علوم سياسي ، اجتماعي و مديريتي را داشته و نه اين آمادگي آن را که حضور ديگران و يا نقد آنان را بپذيرند ، به زودي در برابر حوادث جديد و روند رو به رشد و تکامل جامعه ، جا را يکي پس از ديگري تخليه نمايند.

جذب شدن روحانيت منطقه در گروه هاي متعدد آن زمان ، اعمال سليقه هاي مختلف در چگونگي اداره مردم ، برداشت هاي مختلف از شريعت اسلامي و ... که در آن زمان صورت مي گرفت ، نکاتي است که در ذهن فرد فرد مردم ما وجود داشته است .

2-      يک بعد ي نگري نسبت به احکام اجتماعي و سياسي اسلام :

متاسفانه انقلاب اسلامي با وجودي که دست آوردهاي مثبت ، زياد داشت  چند دست آورد منفي را نيز به دنبال داشت که از آن ، به وجود آمدن شکل نويني از حکومت ملوک الطوايفي ، توسط روحانيون مي باشد . در اين رابطه ـ چنانچه در سطور بالا به آن اشاره گرديد ـ روحانيت ، برداشت هاي سليقه اي و يک جانبه نگري خود را در جامعه تطبيق نمودند . مخالفت با باز شدن درهاي مکاتب تا ده ـ دوازده سال بعد از انقلاب ، مخالفت با موسيقي سنتي و محلي ،مخالفت با آزادي نسبي جوانان ، سخت گيري در مسائل ديني و... نمونه هايي از اين برخوردهاست که يک نوع عقب گرايي را نشان داده و براي تبليغات طيف هاي مخالف بهانه هاي خوبي به شمار مي رفت.

3-      تاثيرات جو عمومي :

 شکل گيري حکومت عقب گرايي طالبان که توسط چه کساني و با چه اهدافي صورت گرفت، کاملاً يک حرکت خطرناک براي بد نامي دين و روحيه دينداري در افغانستان بود. از بين بردن اين حکومت توسط آمريکا و حاميان وي با شعار ايجاد دموکراسي ، ورق ديگري از تاريخ افغانستان است که در اين چند سال اخير با آن روبرو مي باشيم . فضاي جديد به وجود آمده با شعار دموکراسي ، رونق گرفتن مکاتب دولتي ، جذب شدن قريب به 90٪ طلبه ها در اين مکاتب به عنوان معلم ، آزادي نسبي جوانان در ايجاد برنامه هاي تفريحي ، چون بازي هاي فوتبال و... نکات ديگري است که باعث تضعيف شدن پايگاه اجتماعي روحانيت شده است .

متاسفانه اين روند ، چنان سير صعودي را مي پيمايد که از هفت ـ

هشت مدرسه علميه که تا اواخر دهه ي هفتاد هر کدام نزديک به پنجاه طلبه داشتند ، امروزه ، بسياري از اين مدارس ، بسته گشته و در دو ـ سه باب از اين مدارس حدود 25 طلبه مقدمات خوان ، درس مي خوانند . مثلاً اگر ميانگين طلبه هاي آن روز در هر يکي از هفت مدرسه را 30 نفر در نظر بگيريم ، رقم 210 نفر را نشان مي دهد ؛ حال آنکه برخي از اين مدارس نزديک به 80 نفر طلبه داشتند . در واقع ، مدارس ما در آن روزها 210 طلبه داشت و حالا به کمتر از سي نفر تقليل يافته است . مثلاً در مدرسه شينه ده ، پنج طلبه بود و در مدرسه علميه« باقريه» مکنک پانزده نفر .

                از اين جاست که نگراني برخي از مردم بي جهت نيست که مي

گفتند:‌تا چند سال آينده ، ما ديگرهيچ طلبه اي نخواهيم داشت ، چرا که روحانيت داخل ، موقعيت خود را از دست داده و حرف تازه اي براي گفتن ندارند و روحانيت ما در خارج از کشور که به اين زودي ها آمدني نيستند و تا آن زمان که آنها تشريف مي آوردند ،  ديگر ، « آب ، از سر گذشته و باچه زير پاي است. » بنابر اين، چه کسي طلبه جذب مي کند و آنها را جهت مي دهد ، کار مشکلي است .  اکنون سوال حقير در اين است که چرا روحانيت ، مسائل مذهبي ، مدرسه علميه و... تا آن حد تنزل پيدا مي کند که با التماس هم ، همسايه هاي مسجدجامع در مراسم شرکت نمي کنند ؟ براي پاسخ ،جامعه شناسان وروحانيون ما بايد پاسخگو بوده وراهکار ارائه دهند.

Mohamad Hosain Faiaz

----------------------------
آثار ديگري از همين نويسنده :
1.انتخابات ، پرسش ها و پاسخ ها
2.هزاره ها و بحران هویت
3.هزاره هاو بحران هويت -2
4.زيرآسمان كابل-1
5.در فكرِ بودن
6.در فكرِ بودن-2
7.در فكر بودن-3
8.چشمها را باید شست
9.مراكز آموزشي و آينده فرارو
10.دموكراسي وارونه