مسؤوليت هرسخن بدوش پديدآورنده است. سايت در قبال آثارارسالي نويسندگان پاسخگو نيست

پاكستان سايت را به دوستان معرفي كنيد!

مطالب بيشتر از در صفحه اختصاصي نويسنده پيوسته‌ها افغانستان و پاكستان، سايه سنگين ترديدها و اختلافها نويسنده: irna تاريخ نشر: 17.06.2006 روابط اين دو كشور همسايه مسلمان كه داراي طولاني‌ترين مرز مشترك نيز هستند، در عمر ۵۹ ساله كشور پاكستان همواره با فراز و نشيب‌هاي فراواني همراه بود و هيچگاه از يك نقطه محدود دوستي پيش نرفته است. در مركز شهر كابل پايتخت جمهوري اسلامي افغانستان در نزديكي كاخ رياست جمهوري محلي به نام ميدان "پشتونستان" قرار دارد كه اين ميدان براي مردم اين شهر محلي آشناست. اين ميدان نه تنها براي مردم عادي از شهرت لازم برخوردار است، بلكه در تاريخ سياسي كشور محل پر تنش ميان افغانستان و پاكستان بوده است.ميدان پشتونستان براي سياستمداران و زمامداران پاكستان، يك محل منفور است، در زمان رياست جمهوري محمد داوود(۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ خورشيدي )، جدايي- طلبان پاكستان هر سال در اين ميدان جمع مي‌شدند و با برپايي جشن، خواهان ايجاد پشتونستان مستقل در منطقه مي‌شدند. سياستمداران پشتون هر دو كشور همواره خواهان ايجاد پشتونستان واحد در مرزهاي شرقي و جنوبي كشور بودند كه از منطقه مهمند اجنسي پاكستان آغاز و تا مرز چمن در جنوب افغانستان ادامه مي‌يافت. اختلاف افغانستان و پاكستان در دوران حكومت داوود اوج گرفت و بعد از وي تاكنون نيز ادامه دارد.در اين ميان سايه ترديدها، اختلافها و سوء‌ظن‌ها ميان دو كشور را مي‌توان از تاسيس پاكستان در سال ۱۹۴۷ ميلادي تا عصر اتمي اين كشور همواره مشاهده كرد و فراز و نشيب‌هاي آنرا بر صفحه تاريخ تاريك منطقه ديد. روابط اين دو كشور همسايه مسلمان كه داراي طولاني‌ترين مرز مشترك نيز هستند، در عمر ۵۹ ساله كشور پاكستان همواره با فراز و نشيب‌هاي فراواني همراه بود و هيچگاه از يك نقطه محدود دوستي پيش نرفته است. در ۲۵ سال اخير هر بار مقام‌هاي دو كشور از بهبود روابط و ذوب شدن يخها سخن گفته‌اند، بلافاصله يك حادثه بر اميدها سايه افكند و باز دور تسلسل اختلاف و اتهام‌ها آغاز شده است. از سال ۱۹۴۸ ميلادي تا زمان تهاجم ارتش سرخ شوروي سابق به افغانستان در سال ۱۹۷۹ ميلادي، مسايل مرزي بر روابط پاكستان و افغانستان سايه افكنده بود. پس از آن تا زمان سقوط حكومت نجيب الله در سال ۱۹۹۲ در افغانستان، علاوه بر اختلاف‌هاي مرزي، حمايت اسلام‌آباد از گروه‌هاي مجاهدين كه عليه دولت كابل مبارزه مي‌كردند، بر تنشها و بحران بي‌اعتمادي‌ها ميان دو كشور ابعاد گسترده‌تري بخشيد. پيروزي مجاهدين در سال ۱۹۹۲ نتوانست تنش ميان دو كشور را حل كند هر چند تعدادي از گروهها كه از حمايت پاكستان برخوردار بودند قدرت را در كابل و ساير شهرهاي افغانستان بدست گرفته بودند. حمايت اسلام‌آباد از گلبدين حكمتيار رهبرحزب اسلامي افغانستان و سپس گروه طالبان، بر اختلافها، دشمني‌ها و كينه‌ها بين دو كشور ابعاد وسيع- تري بخشيد. حمايت پاكستان از حكمتيار باعث شد كه بخش اعظم شهر كابل ويران و ارتش ملي و پليس ملي در ميان گروههاي مجاهدين تقسيم و يا به كلي منحل و نابود شود. اين امر باعث نفرت عميق ميان دولت وقت افغانستان به رهبري برهان- الدين رباني كه جبهه شوراي نظار را رهبري مي‌كرد به پاكستان شد.ادامه تنش‌ها باعث شد كه شماري از مردم تابستان ۱۳۷۴ خورشيدي به سفارت پاكستان در منطقه كارته پروان كابل حمله كنند و سفير را كتك بزنند و و يك دپيلمات پاكستاني را نيز به قتل برسانند. جمعيت معترض، اموال سفارت را غارت و ساختمان را به آتش كشيدند، پاكستان سفارت خود را تعطيل و براي مدتي روابط دپيلماتيك دو كشور قطع شد. پس از اين حادثه دولت رباني از پاكستان عذرخواهي كرد و حاضر به پرداخت غرامت شد، روابط شكننده ميان دو كشور بار ديگر آغاز شد. روابط شكننده همچنان ادامه داشت تا سپتمبر۱۹۹۶ ميلادي شهروندان كابل شاهد عقب نشيني اجباري گروههاي مجاهدين بر اثر فشار گروههاي مسلح طالبان از پايتخت بودند، بسيار تيره‌تر شد. پس از سقوط كابل، شوراي شش نفره طالبان به رياست ملامحمد رباني كه اكثر اعضاي آن از قوم پشتون دراني ساكن جنوب افغانستان بودند، توسط ملا محمد عمر رهبر گروه طالبان براي اداره اين شهر منصوب شدند. دولت رباني كه كابل را ترك كرده بود به صورت آشكار دولت پاكستان را متهم به تجهيز و حمايت مالي از گروه طالبان كرد. طالبان ،پس از تصرف كابل قواعد سختي را اعمال كردند، مدارس دخترانه را تعطيل و زنان را از كار در بيرون از خانه منع و مردان را مجبور به گذاشتن ريش بلند كردند. پليس مذهبي طالبان،فعاليت رسانه‌هارا در كابل تعطيل و تلويزيون را جعبه شيطاني اعلام كردند و مانع از ادامه پخش برنامه‌هاي تلويزيون ملي شدند، تماشاي فيلم از طريق ماهواره و ويدئو در افغانستان ممنوع گرديد. معماي پيدايش طالبان درافغانستان حل نشده و تحليلگران نيز نتوانستند اين معماي نوظهور را به درستي حل كنند ولي اغلب مردم اعتقاد دارند و شواهد تاريخي نشان مي‌دهد كه نصرالله بابر وزير پيشين كشور پاكستان بوجود آورنده اصلي اين گروه است. مقامات افغان بر اين عقيده هستند كه اين گروه توسط طلاب جوان مذهبي كه در مدارس ديني جنوب افغانستان به ويژه پاكستان درس مي‌خواندند بوجود آمد. همزمان با آغاز حكومت طالبان، پاكستان درصدد انتقال مواد غذايي و كالاهاي تجاري خود از طريق افغانستان به آسياي ميانه برآمد و از اين دولت جديد استقبال كرد. براي اين منظورنصرالله بابر با رهبر طالبان ديدار كرد و يك انبار بزرگ سلاح و مهمات متعلق به حكمتيار كه در كنترول نظاميان پاكستان بود را در اختيار آنها قرار داد و متعاقب آن ۳۰ لاری محموله تجاري را از مسير قندهار به عشق آباد پايتخت تركمنستان صادر كرد. منصورآچك زي يك فرمانده محلي مجاهدين مانع عبور لاری ‌هاي پاكستاني به آسياي ميانه شد و باج خواست كه به تشويق اسلام‌آباد، طالبان اين فرمانده را كشتند. سه ماه پس از تصرف شهر قندهار توسط طالبان، يكهزار و ۲۰۰ تن طلاب علوم ديني كه در مدارس پاكستان مشغول تحصيل بودند به اين گروه پيوستند و آنان طي چهار ماه، ۱۲ ولايت افغانستان را با كمترين تلفات تصرف كردند. پاكستان بعد از سقوط كابل،دولت طالبان را به رسميت شناخت و روابط سياسي تا سال ۲۰۰۱ ميلادي هنگام سقوط كابل ادامه داشت. پس از سقوط حكومت طالبان، هسته‌هاي مقاومت محلي اين گروه در مرزهاي شرقي و جنوبي افغانستان تشكيل شد و با انجام جنگهاي نامنظم درصورت احساس خطر به پاكستان فرار مي‌كردند. افغانستان،ابتدا اين موضوع را جدي نگرفت و به كاهش قدرت گروههاي داخلي پرداخت و پس از خلع سلاح گروههاي مسلح قدرتمند، حملات طالبان دوباره در شرق و جنوب كشور افزايش يافت. اين مساله بار ديگر باعث اعتراض دولت كرزي شد كه تنش سياسي ميان اسلام- آباد و كابل را به دنبال داشت. مرز مشترك افغانستان و پاكستان كه به خط مرزي ديورند مشهور است نيز يكي از علت‌هاي اصلي اختلاف بين دو كشور محسوب مي‌شود كه هيچ گاه از سوي كابل به رسميت شناخته نشده است. در زمان سلطه انگليس بر شبه قاره هند در سال ۱۸۹۳ طبق خط مرزي مزبور مناطقي از جنوب و شرق افغانستان به هند ضميمه شد. دولت كابل، خط مرزي ديورند را قراردادي يكصد ساله كه در سال ۱۹۹۳ مهلت آن به پايان رسيد، تلقي مي‌كنند، هرچند كه به علت مشكلات جنگ و بحران هيچگاه اين موضوع به طور رسمي اعلام نشده است. پس از تاسيس كشور پاكستان، اراضي كه به مناطق آزاد قبايلي معروف است، به خاك اين كشور ملحق گرديد و اختلاف افغانستان و هندوستان به منازعه با پاكستان تبديل شد. گرچه افغانستان هيچگاه مالكيت همسايه خود بر مناطق آزاد قبايلي را به رسميت نشناخت، اما پاكستان، ديورند را خط مرزي دايمي و تغييرناپذير بين دو كشور مي‌دانند. بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ ميلادي و حمله نيروهاي امريكايي و برخي متحدان آن به افغانستان كه منجر به سقوط رژيم طالبان شد، فصل جديدي از تاريخ روابط كابل - اسلام‌آباد ورق خورد. پاكستان كه پدرخوانده طالبان محسوب و به‌همكاري با القاعده متهم بود، از حمله به اين دو گروه دهشت افكني در ازاي دريافت كمكهاي مالي ،لغو تحريم‌ها و بخشودگي بدهي‌ها حمايت كرد و با دولت تازه تاسيس حامد كرزي از در دوستي برآمد. گرچه نگراني اسلام‌آباد به خاطر افزايش قدرت جبهه متحد شمال در تركيب قدرت سياسي در افغانستان ، اين روابط را در مقاطعي از ۴/۵ سال اخير با بن بست‌هايي مواجه كرد و بعضا حتي جنگ تبليغاتي لفظي روساي دو دولت را موجب شد. از سوي ديگر،مقامات افغانستان با اذعان به واقعيات و مشكلات فراروي خود، همواره بر دوستي با همه كشورها حتي پاكستان تاكيد كرده‌اند. حاصل شش سفر حامد كرزي رييس جمهوري افغانستان به اسلام آباد و سفرهاي جنرال پرويز مشرف رييس جمهوري، جمالي و شوكت عزيز نخست وزيران پاكستان به كابل، لغو برخي ممنوعيت‌هاي تجاري ، آزادي صدها اسير پاكستاني و توسعه مناسبات تجاري يك سويه پاكستان با افغانستان را در پي داشت. اين فراز و فرودها و برخي اختلافهاي ديرينه، اين باور را در نزد بسياري از كارشناسان بارور ساخت كه به رغم تمايل دو كشور بر گسترش روابط، هنوز راه سختي در مسير ايجاد روابط مطلوب ميان طرفين وجود دارد. طبق اين باور تا زماني كه دولتمردان افغان موضوع خط مرزي ديورند را كه بيش از يك قرن بر روابط دو كشور سايه افكنده است، از طريق سازمان ملل و يا ديوان حقوقي لاهه و يا هر مرجع ديگر حل نكنند، سهولت لازم بر سر راه بهبود دايمي روابط پاكستان و افغانستان ايجاد نخواهد شد. بعد از برگزاري نشست نمايندگان شوراي ملي افغانستان در سال ۱۳۸۴ بار ديگر خط مرزي ديورند در اين شورا مطرح شد. مقامات دولتي بدون ابراز نظر در اين رابطه، حل اين مشكل و تصميم‌گيري را به شوراي ملي افغانستان محول كردند. به نظر مي‌رسد بعد از اين اقدام دولت كابل، اسلام آباد موضوع را جدي تلقي كرد و صاحبنظران افغان معتقدند كه با حمايت پاكستان حملات نيروهاي شورشي در جنوب افغانستان افزايش يافته است. صاحب نظران بر اين عقيده‌اند كه پاكستان تاكنون ناامني در افغانستان را بر امنيت ترجيح داده است و اگر نگوييم همه، اما بخشي از حاكميت در اين كشور نظريه بحران را در كابل دنبال كرده‌اند. علاوه بر اين، دولت اسلام‌آباد اكنون با يك چالش بزرگ و عمده در مناطق قبايلي مورد اختلاف مواجه است كه به سهم خود بر عادي‌سازي روابط دو كشور سايه افكنده است. به ادعاهاي دولت كابل، پايگاه‌هاي طالبان و القاعده در اين مناطق قرار دارد و علاوه براين دو گروه، ضلع سوم ائتلاف مخالفان يعني حزب اسلامي افغانستان به رهبري گلبدين حكمتيار ازاين مناطق ناامني و جنگ را تدارك مي‌بينند و دولت پاكستان را حداقل به بي‌تفاوتي و سهل‌انگاري در مقابله با آنان متهم مي‌كنند. حضور طالبان و حزب اسلامي در پاكستان كه هر دو داراي پايگاه قوي در ميان قوم پشتون در جنوب و شرق اين كشور هستند، تهديد بسيار جدي را براي دولت افغانستان ايجاد كرده است. اين خطر باعث شده است كه سياستمداران كابل از پاكستان انتقاد كرده و اين كشور را به دخالت در امور داخلي افغانستان متهم كنند. درپي اين حوادث، پاكستان اعلام كرد حاضر است براي جلوگيري از عبور افراد طالبان مرز را مين ‌گذاري و سيم خاردار بكشد كه اين موضوع از سوي دولت افغانستان رد شد. سخنگوي وزارت دفاع ملي افغانستان اعلام كرد كه اين كشور با كشيدن ديوار و يا سيم خاردار در امتداد خط مرزي ديورند كه باعث جدايي بين قبايل دو سوي مرز مي‌شود، مخالف است. محمد ظاهرعظيمي گفت: كشورهايي كه بين خود ديوار كشيدند چه نتيجه‌اي گرفتند كه ما بگيريم، بنابراين هرگز اجازه نخواهيم داد كه بين اقوام دو سوي مرز فاصله و جدايي ايجاد شود. وي تصريح كرد: در صورت اجراي چنين طرحي ازسوي دولت پاكستان، افغانستان از راههاي مناسب باآن برخورد خواهد كرد. روابط دو كشور بعد از اين كه تنش‌ها در جنوب افغانستان از بهار سال گذشته افزايش يافت روبه تيرگي گذاشت و موجب شد كه در اواخر سال ۱۳۸۴ خورشيدي ، كرزي به پاكستان سفر كرد. در اين سفر كرزي اسامي بيش از يكصد نفر از نيروهاي شورشي افغان را كه در پاكستان زندگي مي‌كردند را با مدارك لازم به مشرف ارايه نمود. حدود يك ماه بعد كه جورج بوش رييس جمهوري آمريكا به كابل و اسلام آباد سفر كرد، روابط اين دو دولت به شدت تيره شد و مقامات افغانستان وپاكستان يكديگر را در رابطه با مسايل امنيتي متهم كردند. گفته مي‌شود علت اصلي اين بود كه دولت افغانستان فهرست مشابه را به بوش ارايه داد تا به مشرف بدهد و اين امر باعث خشم مقامات پاكستاني شد. اواخر زمستان سال گذشته نيز در حمله انتحاري در شهر كابل صبغت‌الله مجددي رييس مجلس سناي اين كشور زخمي شد. مجددي كه نخستين رييس جمهوري دولت مجاهدين و مسئول كميسيون تحكيم صلح اين كشور است در نشست خبري، پرويز مشرف و سازمان اطلاعات پاكستان را به انجام سوء‌قصد به جان خود متهم كرد. مقامات دولت افغانستان آشكارا اسلام‌آباد را متهم به دخالت در امور داخلي كشورشان مي‌كنند و اين باعث افزايش فعاليت نيروهاي مسلح مخالف دولت به خصوص در ولايت‌هاي جنوبي اين كشور شده است. حامد كرزي رييس جمهوري افغانستان در سفر به ولايت شرقي كنر از پاكستان انتقاد و اعلام كرد، اسلام آباد بداند كه ديگر زمان آن گذشته است كه دولت كابل در خارج از مرزهاي اين كشور تعيين مي‌شد. اظهارات كرزي، پاكستان را به واكنش واداشت و اعلام كرد كه اين كشور در امور داخلي افغانستان مداخله نمي‌كند. مردم و دولت مردان كابل معتقدند كه پاكستان حتي پس از حمله آمريكا عليه مواضع طالبان در سال ۲۰۰۱ ميلادي تا سقوط كامل رژيم طالبان در كابل و در زمان حاضر حمايت خود را از اين گروه قطع نكرده است. چندي قبل تلويزيون طلوع افغانستان فيلمي پخش كرد كه هواداران طالبان، مخالفان اين گروه را در مناطق قبايلي سر بريدند و در حضور نيروهاي امنيتي پاكستان شعار مي‌دادند "زنده باد طالبان" ، "زنده باد اسامه بن‌لادن" و پليس هيج واكنشي از خود نشان نداد. پس از تشكيل دولت موقت كرزي در سال ۲۰۰۱ ميلادي ، دولت كابل به علت عبور طالبان از مرز پاكستان به داخل افغانستان با مشكلاتي مواجه شده و اكنون اين امر علت اصلي افزايش ناامني در اين كشور تلقي مي‌شود. كرزي كه دولت انتقالي را رهبري مي‌كرد در آيين افتتاحيه مركز بين‌المللي مطبوعات در كابل با خواندن اين شعر" گرنداني غيرت افغاني‌ام- چون به ميدان آي مي‌داني‌ام" پاكستان را به مبارزه طلبيد. بهار سال قبل دولت كابل اعلام كرد كه برخي‌كشورها در ناامن‌كردن افغانستان تلاش مي‌كنند و نمي‌ خواهند اين كشور به صورت مسقل و مقتدر در منطقه وجود داشته باشد. از سوي ديگر جاويد لودين سخنگوي وقت كرزي نيز اعلام‌كرد كه شماري از مقامات ارشد گروه طالبان در پاكستان زندگي مي‌كنند. به گفته وي، عبداللطيف حكيمي سخنگوي طالبان در كويته به سر مي‌برد و با رسانه‌ها همواره در ارتباط است. حكيمي چند ماه قبل بازداشت توسط دولت پاكستان بازداشت و به دولت كابل تحويل شد. ياسر از سخنگويان طالبان نيز در ميان ۱۴ زنداني ارشد طالبان بود كه بعد از سفر كرزي به اسلام آباد با يك هواپيماي نظامي به كابل منتقل شدند. لودين افزود: عناصري در پاكستان وجود دارند كه با آموزش نيروهاي دهشت- افكن، آنان را اعزام مي‌كنند تا باعث تخريب و ويراني افغانستان شوند. وي گفت: براي تامين ثبات در منطقه و افغانستان نياز است تا نيروهاي نظامي و امنيتي اين كشور، پاكستان و آمريكا با يكديگر همكاري كنند. زلمي‌خليل زاد سفير پيشين آمريكا در افغانستان نيز اعلام كرده بود كه دولت پاكستان از نيروهاي طالبان حمايت مي‌كند. به گفته وي، يك شبكه تلويزيوني پاكستان با يكي از سركردگان ارشد طالبان مصاحبه كرد و اين در حاليست كه مسئولان پاكستان از محل اختفاي رهبران طالبان اظهار بي‌اطلاعي مي‌كنند. خليل زاد همچنين گفته بود: احتمال‌دارد اسامه بن لادن رهبر شبكه القاعده و ملا محمد عمر رهبر گروه طالبان در پاكستان باشند. دولت افغانستان نيز مدعي است كه پاكستان كنترل لازم بر مناطق قبايلي و ايالت بلوچستان ندارد و آمارها نشان مي‌دهد كه دفاتر طالبان محلي كه خواستگاه طالبان افغانستان است به بيش از ۱۲ شعبه در اين مناطق مي‌رسد. اين درحاليست كه پرويز مشرف نيز اعلام كرده است كه پاكستان در جنگ عليه القاعده در وزيرستان‌ هاي شمالي و جنوبي ايالت سرحد تقريبا پيروز شده است، اما به‌جاي القاعده، در اين مناطق طالبان محلي جايگزين شده‌اند. با توجه به مشكلات ميان افغانستان و پاكستان مي‌توان گفت كه تداوم بحران روابط بين كابل - اسلام‌آباد در برخي ابعاد نه تنها به نفع دو كشور نيست، بلكه از آسيب‌هاي سو آن نيز ساير كشورهاي منطقه و جهان دچار زيان خواهند شد. در شرايط كنوني كه بحث همكاريهاي منطقه‌اي به تدريج جاي همكاريهاي دوجانبه را مي‌گيرد، چنين بحران‌هايي بي‌شك، سدي محكم بر سر راه توسعه روابط منطقه‌اي در تمام ابعاد آن ايجاد خواهد كرد. نمونه ديگر آن را مي‌توان در بحران روابط بين هند و پاكستان و آثار منفي آن بر گسترش روابط تجاري و نفتي ايران و هند مشاهده كرد. صرف نظر از اشتراك ديني، فرهنگي و مرزهاي طولاني افغانستان و پاكستان، اين كشور داراي يكي از نزديكترين مسيرها به آب‌هاي آزاد و افغانستان نيز مسير ايده‌آل پاكستان به آسياي ميانه است. برخي تحولات اخير اين فرض را به وجود آورده است كه دوران تعامل پاكستان با طالبان و القاعده زيرفشار خارجي به ويژه آمريكا در حال كاهش است. موضوع مرتبط: پاكستان بازديد 1217 امتيازات 2 ضريب امتياز امتياز بدهيد◄ 54321 ◄نقد و نظر ◄نسخه چاپي مطلب ◄فرم ارسال مطلب

ديگرنبشته‌ها از :

اطلاعات و ترافيك سايت