( بازخواني كارنامه سه ساله استاد مزاري در غرب كابل) نويسنده: غلامحسين آزادي
پيشگفتار فصل اول (1) محور اول ؛ بررسي استراتژي و تاكتيك حزب وحدت ادامه فصل اول (2)
موقف استاد مزاري در برابر دولت موقت مجددي محور دوم: چرا تاکتيک جنگ، بي راهه و خلاف صلاح مردم بود؟ ...........
(نامه ارسالي نويسنده ) ........................ (قسمت پنجم)
فصل دوم: کالبد شکافي يک غائله(1) آنچه در فصل پيشين مرور کرديم، فهرستي از جنگها و موضع گيري هاي ستيزه جويانه استاد مزاري بود. ناگفته پيداست که بررسي تفصيلي دلايل، عوامل، ضايعات، تلفات و پيامدهاي هر يک از اين جنگها نه در حوصله اين نوشتار است و نه مفيد به حال خواننده. از ديگر سو براي اينکه متهم به کلي بافي و مبهم گويي نشويم، يکي از شاهکارهاي عدالتخواهانه! ايشان را مورد کنکاش و کالبد شکافي قرار مي دهيم. شما مي توانيد با معيار قرار دادن همين يک نمونه شفاف و تشريح شده، حديث مفصل ساير جنگها را از اين مجمل بخوانيد و از اين روزنه کوچک، اعماق و ابعاد ديگر جنگها را نيز به تماشا بنشينيد.
23 سنبله: نقطه اوجه منطق جنگ و تفنگ جنگ عليه دو جريان شيعي (حرکت اسلامي و رقباي درون حزبي) به طور همزمان ناگهان در 23 نسبله 73 اتفاق افتاد. شب چهارشنبه 23 سنبله، ساعت 2 و 55 دقيقه در حالي که کودکان گرسنه و خسته از جنگ کابل، به خواب ناز فرو رفته بودند، ناگهان غرش آتشبارها، ديوار سکوت شب را فروريخت. چشمهاي خواب آلود و نگاههاي هراسان مردم به کوه تلويزيون، سيلو، دارالامان و ديگر خطوط تماس قوتهاي متخاصم دوخته شد و گمان بردند که مانند دو سال گذشته، نيروهاي استاد مزاري با شوراي نظار، اتحاد اسلامي و يا کدام حزب ديگر وارد زورآزمايي شده اند. اما در کمال حيرت و ناباوري مشاهده کردند که صداي پاي جنگ اينبار از محلات و کوچه هاي خونبار غرب کابل به گوش مي رسد. آنچه اينبار مورد تهاجم و تطاول قرار گرفته بود، سنگر دشمن نبود بلکه خانه دوست بود. منازل و اقامتگاههاي شخصيتهاي محترم و معتبر شيعه مانند آقاي جاويد رئيس شوراي مرکزي حرکت اسلامي، آقاي هادي رئيس کميسيون سياسي حرکت اسلامي و وزير مشاور، آقاي اکبري رئيس کميسيون حزب وحدت، مصطفي کاظمي عضو برجسته شوراي مرکزي، دفتر کار آيت الله فاضل عضو شوراي عالي نظارت، قرارگاههاي نظامي و مراکز فرهنگي حرکت اسلامي، مراکز استقرار بخشي از نيروهاي نطامي و کانونهاي فرهنگي حزب وحدت و حتي موسسات امدادي و خيريه، مانند کميته امداد امام خميني(ره)، مورد حمله غافلگيرانه قرار گرفتند. بدين ترتيب شعله هاي جنگي زبانه کشيد که بايد آنرا مسابقه شيعه کشي ناميد و مصيبت را به همه خانه هاي غرب کابل به ارمغان آورد. دو طرف اوليه درگير که هيزم اصلي اين آتش و فتنه گشتند، همه از جوانان شيعه و هزاره بودند. گلوله هاي هر دو طرف نيز به محلات شيعه نشين فرود مي آمد و زنان و کودکان را به خاک مي افکند. توپخانه ها و طياره هاي دوستم و حکمتيار نيز به حمايت از استاد مزاري، وارد کارزار شده، همين منطقه را زير بمب و آتش گفتند. آتشبارها و بمب افکنهاي دولت و متحدانش نيز به حمايت از جانب مقابل، داخل معرکه شده، همين منطقه را ويران مي ساختند. به علاوه نيروهاي پياده شوراي هماهنگي و دولت براي نخستين بار وارد مناطق شيعه نشين شدند و پاي بيگانگان به حريم مردم ما باز گرديد. خلاصه در اين جنگ هر کسي که اسلحه اي در دست داشت، آنرا به سوي خانه هاي گلين و زخم دار شيعيان کابل نشانه رفت. مردم بي پناه و درمانده به هر سمت و سو که مي دويدند؛ بمب و موشک بر سرشان فرود مي آمد. نه موضع دوست مشخص بود و نه موضع دشمن و نه طرفهاي ديگر. مردم لگدمال شده به عنوان آخرين پناهگاه به علم حضرت ابوالفضل پناه آوردند تا شايد مقدسات مذهبي، اشتهاي جنگ طلبي و خونريزي تفنگ به دستان را مهار سازد. ولي جنگجويان اين آخرين پناهگاه را هم به توپ بستند. گر چه کالبد شکافي اين تراژدي تلخ، پيچيده و شگفت از موضوع اين نوشتار خارج است، ولي از آنجا که اين رويداد سياه و پيامدهاي سوء آن، چنان براي جامعه شيعه افغانستان، فاجعه بار و کمرشکن بود که در تاريخ اين مردم فقط با فاجعه عصر امير عبدالرحمن قابل مقايسه است؛ ناگزيريم خارج از موضوع، طي چند پاراگراف کوتاه، نکاتي را در اين خصوص روشن سازيم: الف- آغاز گر اين فاجعه خونبار چه کسي بود؟ در اين خصوص به چند نمونه از گفته ها و نوشته هاي جناح استاد مزاري توجه کنيد: 1- بلافاصله پس از آغاز جنگ در نخستين واکنش رسمي، يکي از سخنگويان اين جناح (محمد ناطقي، مسئول کميسيون سياسي شوراي نمايندگي و سخنگوي حزب در ايران) در مصاحبه با راديو بي.بي.سي با صراحت پذيرفت که اين جنگ را ما آغاز کرديم، اما آن را يک اقدام پيشگيرانه بازدارنده خواند. وقتي ديگر سران حزب متوجه شدند که ناطقي چه دسته گلي به آب داده است و چرا طبق رويه معمول در حزب، اين تهاجم را دفاع شرافتمندانه و مقاومت عادلانه سياسي نناميده است، به شماتت و سرزنش اين سخنگوي راستگوي پرداختند. براي نمونه به نامه آيه الله صادقي پرواني توجه کنيد: به: شوراي مرکزي – کابل سلام عليکم ضمن آرزوي سلامت بدينوسيله باستحضار مي رساند: 1- وضعيت جنگي کابل باعث نگراني اينجانب و مهاجرين مي باشد. اميد است ما را در جريان کامل اوضاع قرار داده و از ميزان تلفات و خسارات جاني و مالي، معلومات بدهيد. 2- مصاحبه آقاي ناطقي با راديو بي بي سي در محافل سياسي و جمع مهاجرين، بازتاب منفي داشته است که گويا حزب وحدت متجاوز مي باشد . لطفا در اين زمينه نظرتان را مشخص سازيد . 26/6/1373 آيه الله صادقي پرواني 2- از برخي سخنرانيهاي استاد مزاري نيز مي توان گفته هاي همان سخنگوي محترم را استنباط نمود: «... اما واقعيت اين است که اينها تصميم گرفتند که با دولت پلان نمايند و با هماهنگي ما را از اينجا بردارند و نظامي هاي ما را نبود کنند. در رابطه با اين مسئله، چند روز پيش از حادثه (حادثه 23 سنبله) جناب شيخ ناظر با يکي از قوماندانان به وزير اکبرخان مي روند و در آنجا با انوري جلسه مي کنند. بعد انوري به جبل السراج مي رود و در هيمن حال سيد نور الله عماد مي گويد که در زودترين فرصت تحولي پيش مي آيد و وحدتي در کنار ماست که ديگر با ما مخالفت ندارد. آقاي فاضل هم اين حرف را در مشهد در يک جلسه خصوصي مي گويد ... براي ما خبر رسيد که اينجا يک همچو تصميمي است که گرفته مي شود ... اما ما جلو توطئه را در روز اول گرفتيم. شما ديديد که اينجا آنچنان جنگ و آدم کشي پيش نيامد.» چنانکه ملاحظه مي فرمائيد انيجا سخن از دفع تهاجم و تجاوز ديگران به ميان نيامده و نيز سخن از حمله و درگيري همزمان نيروهاي دو طرف نيست؛ بلکه سخن اين است که «ما روز اول جلو توطئله را گرفتيم» و بدون «جنگ و آدم کشي» گليم ديگران را جمع کرديم. حال اين توطئه موهوم و خيالي چه بوده، بعدا درباره آن صحبت خواهيم کرد. 3- لحن و عبارات اطلاعيه جنگي کميته نظامي حزب وحدت (جناح استاد مزاري) در بحبوحه نبرد نيز نشان مي دهد که نويسندگان اطلاعيه، اين فرض را مسلم و بديهي گرفته اند که آنها تهاجم را آغاز کرده اند. به آغاز اطلاعيه توجه کنيد: «ملت مسلمان و شهيد پرور! بدنبال «عمليات پيروزمندانه» فرزندان دلير شما در جهت خنثي سازي توطئه شوم و خائنانه جنگ افروزان شوراي نظار و مزدوران دون صفت و سرسپرده آنان، اينک آخرين تلاشهاي مذبوحانه دشمن... به شکست نهايي خود نزديک شده و آخرين پايگاههاي مورد اعتما آنها در زير ضربات خورد کننده مجاهدين قهرمان شما در حال از بين رفتن قرار دارد...» 4- عريان تر و آشکار تر از همه «خبرنامه وحدت» تنها ارگان نشراتي رسمي حزب وحدت در کابل، حقيقت را با صراحت، فرياد نمود. اين نشريه در نخستين شماره منتشره بعد از حادثه 23 سنبله، در سرمقاله خود تحت عنوان «سخن روز» خبر کودتا را اين گونه به اطلاع مردم رساند: «نيمه شب چهارشنبه گذشته (23 سنبله) نيروهاي قهرمان و ايثارگر حزب وحدت اسلامي با همکاري نزديک و صادقانه بخش عظيمي از مجاهدين مردم دوست و روشن ضمير حرکت اسلامي، با ياري خداي بزرگ و حمايت بي دريغ مردم مسلمان ما «عمليات تصفيوي بزرگي» را در ساحه غرب و جنوب کابل راه انداختند که در اندک ترين فرصت ممکن، بزرگترين توطئه شوم و خائنانه اي را که ... در نطفه خفه ساخت.» ملاحظه مي فرماييد که در اينجا هم سخن از راه انداختن عمليات تصفيوي بزرگ توسط نيروهاي قهرمان حزب وحدت است. وقتي سخنگو و مسئول کميته سياسي، اطلاعيه رسمي کميته نظامي، نشريه رسمي کميته فرهنگي و سرانجام هم رهبر حزب با صراحت مي گويند که عمليات تصفيوي بزرگي را راه انداخيتم و جلو توطئه را روز اول گرفتيم، ديگر شک و ترديدي باقي نمي ماند که چه کسي آغاز گر اين فتنه بزرگ و مسابقه شيعه کشي بوده است. ب- عذر بدتر از گناه از شواهدي که در قسمت قبلي ذکر کرديم، جرقه زن اين آتش و خالق اين فاجعه بزرگ انساني، روشن و مشخص گرديد. در لابلاي همان گفته ها و نوشته ها، دليل و بهانه تهاجم و کودتا نيز آمده است و نيازي به تکرار دوباره نيست. عصاره و چکيده اين سخن شان است: «ما گزارشهايي داشتيم دال بر اينکه توطئه بزرگي با تباني حرکت اسلامي، جناج اکبري حزب وحدت و دولت رباني عليه ما در جريان بود و ما در يک اقدام پيشگيرانه و بازدارنده، جلو توطئه را گرفتيم. اگر ما شب چهارشنبه 23 سنبله وارد عمل نمي شديم، شب بعد (پنجشنبه 24 سنبله) حرکت اسلامي و جناح اکبري عليه ما کودتا مي کردند. ما پيش دستي کرده، کودتا را خنثي کرديم. در خصوص اين ادعا و مستمسک، تذکر نکاتي را ضروري مي دانيم: 1- بر فرض صحت و اتقان اين ادعا که حرکت و جناح اکبري چنين خيالي را در سر مي پروراندند، آيا خلق اين فاجعه خونبار، ريختن خون هزاران مسلمان و شيعه بي گناه و آنهمه خسارات، ضايعات و هتک حرمت، صرف به اين دليل که آنها قصد توطئه و کودتا عليه ما را داشتند، قصاص قبل از جنابت نيست؟ کدام مکتب و مذهبي در اين جهان پهناور، قصاص قبل از جنبات را مجاز دانسته است که در مرام و مسلک استاد مزاري و يارانش مجاز و روا شمرده شده است؟ در کدام منطق و مسلکي، انسانها ملزم به پرداخت کفاره و تاوان گناهي که انجام نداده اند، شده اند که در منطق حزب وحدت «بابه» چنين الزامي بر اين موجود دو پا را واداشته شده است. گذشته از اين، در شريعت اسلام، جنگ با مسلمان فقط در صورتي جايز و مشروع دانسته شده که او مهاجم و متجاوز باشد؛ اما مسلماني که هنوز هيچ اقدام عملي نکرده، صرف بدليل نيت و قصد دروني او، هيچ مذهبي از مذاهب اسلامي ريختن خونش را مباح ندانسته است. 2- باز هم به فرض صحت اين ادعا و بهانه، خطاب به استاد مزاري مي گوئيم: اي پيشواي کبير مقاومت خلق ما! همه مي دانند که نيروي مسلح شما در کابل بيشتر و توانمند تر از حرکت اسلامي بود. از لحاظ تسليحات، مورال نظامي و تجربيات جنگي نيز قابل مقايسه با نيروهاي جنگ نديده حرکت اسلامي نبود. به گفته خودتان، بخش عظيمي از نيروهاي روشن ضمير و مردم دوست حرکت هم با شما همداستان بودند. به علاوه به تعبير مريدانتان، شما به قافله سالار و پيشواي کبير خلق، مبدل شده بوديد و مردم غرب کابل يکدست پشت سر پيشوا صف کشيده بودند. از سوي ديگر، حرکت اسلامي و جناح اکبري را مشتي معامله گر و طر شده از ميان مردم مي خوانديد. شما که اين همه نيروي آبديده، تسليحات، پشتوانه مردمي و نيروهاي مردم دوست حرکت اسلامي را در اختيار داشتيد و حمايت بي دريغ حکمتيار و دوستم هم پشت سرتان بود، چه ضرورتي داشت که اين همه سراسيمه و عجولانه عليه يک مشت معامله گر و رانده شده، وارد عمل شويد؟ بهتر نبود که آمادگي مي گرفتيد و يک مشت کودتاگر طرد شده و خائن را ضربه مي زديد؟ کسي که با اطلاع و آمادگي قبلي در کمين توطئه گر و کودتاچي مهاجم و بيخبر بنشيند، طبيعي است که هم مي تواند ضربه اساسي را از لحاظ نظامي به مهاجم وارد سازد و هم از لحاظ حيثيتي و در نزد افکار عمومي، چهره توطئه گر را بر ملا ساخته، رسوايش سازد. اگر واقعا توطئه و کودتايي در کار بود، شايسته بود که شما ستاره تاريخ خلق ما! چنين مي کرديد؛ نه اينکه به آب نرسيده، موزه تان را بکشيد و قبل از هر گونه جنايتي دست به قصاص بزنيد و سيل خون جاري سازيد. در اين رابطه بخشي از سخنان استاد اکبري را با هم مرور مي کنيم: «البته حرکت اسلامي حرف خودش را گفته و مي گويد، ولي آنچه به من مربوط مي شود اين است که مي گويم ارزيابي من اين بود که حرکت اسلامي در حدود سه هزار نفر مسلح يا بيشتر نيروي نظامي در غرب کابل داشت. حزب وحدت اسلامي در حدود شش هزار نفر نيروي مسلح داشت. حسابي که من مي کنم دقيق نيست، آنچه که مسلم است اين است که مزاري، نيروي مسلح اش نسبت به حرکت اسلامي در آنجا بيشتر بود. من مي گويم اگر چنين قصدي بود، اگر چنين مسئله اي (کودتاي حرکت عليه مزاري) بود، مزاري کودتا نمي کرد، آمادگي مي گرفت کودتاگر را ضربه مي زد، جاي اين نبود که حمله مي کرد.» 3- آقايان مي گويند: ما گزارشهايي داشتيم مبني بر اينکه حرکت اسلامي و جناح اکبري، قصد کودتا عليه ما را داشتند. حال سئوالي که اينجا مطرح مي شود اين است که منبع اين گزارش چه کس يا کساني بوده اند؟ »خبرنامه وحدت» نشريه کميسيون فرهنگي حزب وحدت در کابل، دو منبع براي گزارش ذکر مي کند: منبع اول: اين توطئه که بنا بود شب پنجشنبه 24/6/1373 به اجرا در آيد، توسط عده اي قوماندان مجاهدين آگاه و مردم دوست حرکت اسلامي به اطلاع مقامات مسئول حزب وحدت اسلامي رسانيده شد و در اسرع وقت در برابر آن مقابله جدي و موفقانه به عمل آمد. حال بايد پرسيد: اين قوماندان آگاه و مردم دوست حرکت اسلامي که به آن ميزان از اهميت و رتبه قرار داشتند که در جريان اين توطئه پيچيده و سرنوشت ساز قرار گرفته بودند، اينها مگر نام و شهرت نداشتند و ندارند؟ اينها چه نوع موجوداتي بودند که نه شما نام و نشان آنها را مي دانيد و نه خود حرکتي ها؟ از قوماندان شناخته شده حرکت در کابل، انوري بود که سردمدار کودتا معرفي شد. عباس پايدار بود که به دست سنگرداران عزت و شرف شما کشته شد. فيضي بود که هنگام کودتا اصلا در کابل نبود و در بهسود به سر مي برد. قنبر بود که تا آخرين توان در برابر شما جنگيد و استاد مزاري درباره او مي گويد: «ولي همين قنبر که آنقدر از انوري اطاعت کرده و علم را اينجا زده و چند نفر را در زير آن کشته است، حالا به جرم اينکه در گذشته از مردم خود دفاع کرده، پيش انوري بندي است.» ديگري قوماندان صابر بود که بازتاآخرين گلوله با شما جنگيد و استاد مزاري درباره او هم مي گويد: «شما شاهد بوده ايد که قمبر و صابر بالاترين فاجعه را در دشت آزادگان به وجود آورده بودند.» داکتر صادق مدبر بود که به گفته استاد مزاري او اصلا در جريان کودتا قرار نداشت و بي خبر از توطئه بود: «در اين تصميم گيري فقط کساني از حرکت شامل بودند که وارد معامله شده بودند. اشخاص ديگري مثل داکتر صادق و داکتر شاه جان و اينها در جريان نبودند.» با اين حساب، صادق مدبر و شاه جان هم از گردونه خارج مي شوند. قوماندان شير کاراته، قوماندان کرم و ... بودند که تا آخر پيکار کردند و دستگير شدند. به همين ترتيب دست روي هر قوماندان شناخته شده حرکت اسلامي بگذاريد يا در کابل نبودند و يا اگر بودند تا آخرين توان در مقابل نيروهاي مهاجم جنگيدند. پس اين قوماندانان مردم دوست حرکت اسلامي که شما را از توطئه آگاه کردند چه کساني بودند؟ آنها نام و نشان ندارند؟ آنان چطور جانوراني بودند که با گذشت چهار سال از حادثه، باز هم شما از ذکر نام آنها خجالت مي کشيد؟ اين چهره هاي مردم دوست و روشن ضمير را به مردم معرفي کنيد تا آنها اين دوستانشان را بشناسند. منبع دوم: منبع دوم را «خبرنامه وحدت» اينگونه معرفي مي کند: يک منبع نزديک به شوراي نظار و اتحاد سياف، طي تماسي با خبرگزاري وحدت اسلامي يادآور شد که در اين توطئه، شوراي نظار، اتحاد سياف، عده اي از افراد فروخته شده حرکت اسلامي و نيز عناصر ضعيف النفص از حزب وحدت اسلامي اشتراک داشتند و قرار بود که طي عمليات مشترک از جوانب گوناگون، نيرو ها و مواضع حزب وحدت اسلامي را مورد حمله قرار دهند» در رابطه با اين منبع همين قدر مي توان گفت که: اگر شما با اعتماد به تماس دشمن – آنهم به تعبير خودتان دشمن تشنه به خون هزاره – خانه دوست را آتش مي زنيد و اگر با اتکاء به گزارش بيگانه، خنجر در قلب آشنا فرو مي کنيد، آفرين بر درايت، ذکاوت، منطق و شعور سياسي شما! 4- پرواضح است که کودتاي يک نيروي سه هزار نفري عليه يک نيروي ورزيده، جنگ ديده و شش هزار نفري، مقدمات و آمادگي هاي بسياري لازم دارد، مانند تجمع و جابجايي نيروها، نقل و انتقال تسليحات و وسائط نقليه، عمليات اکتشافي و شناسايي و ... حداقل بايد گردانندگان و سرکردگان کودتا، مهيا .و حاضر در صحنه باشند. اما حقايق موجود در متن حادثه 23 سنبله ونيز گفته ها و نوشته هاي جناح استاد مزاري، نشان مي دهد که چنين تحرکات و آمادگي ها هرگز در اردوي حرکت اسلامي مشهود نبوده است. هنگام وقوع کودتا، آقاي هادي در بهسود بوده است و آقاي جاويد هم مريض و در بيمارستان. انوري هم در منزلش در مرکز شهر بوده است نه در ميان نيروهايش در غرب کابل. آقاي اکبري با 25 نفر يک شب و روز در محاصره قشون استاد مزاري ماند و سرانجام به صورت معجزه آسا نجات يافت. آيا با 25 نفر مي شود عليه يک نيروي شش هزار نفري کودتا کرد؟ کساني که سردمداري کودتايي با آن پيچيدگي و گستردگي را به عهده داشته باشند، بايد چقدر ناشي و نادان باشند که درست در آستانه کودتا، يکي راهي بهسود شود و ديگري رهسپار بيمارستان؟ و سومي حتي در ميان نيروهاي کودتاچي اش هم نباشد و چهارمي، فقط 25 نفر نيرو براي کودتا جمع کند؟! گذشته از اينها، گفته ها و نوشته هايي که از استاد مزاري، کميسيون سياسي، نظامي و فرهنگي اش در قسمت اول نقل کرديم، همه گواه بر بي خبري و بي اطلاعي نيروهاي حرکت اسلامي و جناح اکبري از چنين توطئه و کودتايي است. استاد مزاري مي گويد: «ما جلو توطئه را روز اول گرفتيم.» اطلاعيه نظامي مي گويد: «اينک آخرين تلاشهاي مذبوحانه دشمن… به شکست نهايي خود نزديک شده.» خبرنامه مي نويسد: «طي عملياتي تصفيوي پيروزمندانه… تمامي مراکز دسيسه و خيانت را از وجود افراد شرور و فساد پيشه، پاکسازي نمودند.» اين گفته ها، آشکارا نشان مي دهد که شما همان شب و روز اول، اکثر مراکز استقرار حرکت اسلامي و جناح آقاي اکبري را تصرف کرديد. اگر واقعا آنها قصد و آمادگي براي کودتا مي داشتند، مگر دستهاي آنها همه بسته بود که به اين آساني، خلع سلاح و متلاشي شوند؟ ادامه دارد...
