وضعيت شغلی مهاجران افغان در ايران

اگرچه افغانها در عرصه مشاغل مختلف در ايران حضوری گسترده داشته و دارند ولی به لحاظ قانونی آنان با محدوديتهای زيادی روبرو بوده اند. در واقع طبق بخشنامه های وزارت کشور آنان حق داشته اند در برخی مشاغل شاق مانند ساختمان سازی، کشاورزی، دامپروری و کار در برخی کارخانه ها فعاليت کنند. با تمام اينها، قانون خاصی در زمينه حمايت شغلی از آنان نداشته و عمدتا قراردادهای آنان با کارفرمايان به صورت موقت بوده است. موقت بودن فعاليت شغلی آنان همراه با عدم وجود هزينه های حمايتی مانند بيمه و حق بيکاری باعث شده تا نيروی کار آنان ارزان تر و بدون درد سر تر ارائه شود و از اين جهت کارفرمايان با علاقه بيشتری افغانها را به استخدام خود در می آورده اند. زندگی افغانها در ايران و محل های اجتماع آنها نيز با وضعيت شغلی آنان رابطه نزديکی داشته و اين وضعيت زمينه حضور و فعاليت آنان را عمدتا در شهرهای در حال توسعه ايران فراهم کرده است. حاشيه شهرها که در آنجا مراکز اقتصادی مانند گاوداريها، مرغداريها، سنگبريها و در شهرهای شمالی چوب بريها زياد تر بوده اند بيشتر به مرکز تجمع افغانها تبديل شده اند. اگرچه مقامات وزارت کشور اعلان کردند که جمعيت کارگران افغان را بالغ بر پانصد هزار نفر تخمين می زنند ولی اين آمار با توجه به جمعيت آنان مبالغه آميز به نظر می رسد. ولی چيزی که واضح است اين است که افغانها به عنوان تامين کننده نيروی کار فيزيکی و ارزان در سطحی وسيع در ايران حضور داشته اند و حتی برخی اوقات يکی از عوامل بيکاری در اين کشور پنداشته می شده اند. بر اين اساس بوده است که بارها وزارتخانه های مختلف حضور افغانها را يکی از دلايل مشکلات اقتصادی دانسته و خواهان خروج آنان از ايران بوده اند. اين در حالی بوده است که افغانها فقط به مشاغل شاق اشتغال نداشته اند و شمار زيادی از آنها به تجارت، فعاليت در بازارها و فروشندگی و مغازه داری می پرداخته اند. اينها عمدتا يا شرکای ايرانی داشته اند و يا به شکلی پنهان از ديد نهادهای نظارتی به فعاليت ادامه داده اند. البته گروه کوچکی هم در همکاری با باندهای قاچاق انسان و مواد مخدر فعاليت داشته اند. به هرحال افغانها در کل به عنوان کارگرانی ارزان و با وجدان کاری بالا در ايران شناخته می شوند که عمدتا به استخدام بخشهای خصوصی و در جهت انجام کارهای سخت در می آيند. اين وضعيت برای افغانها چندان قابل اعتراض نبوده چه اينکه آنان با تمام مشکلات در بطن جامعه ای راه داده شده اند که می توانند از ضريب بالای امنيت آن بهره ببرند و همچنين فرزندان خود را به مدرسه بفرستند.